Spis treści:
- Jak odróżnić derenia jadalnego od ozdobnego przed zakupem?
- Sadzenie i pielęgnacja derenia jadalnego
- Jak prowadzić derenia na drzewko owocowe, a jak na gęsty, kwitnący parawan?
- Owoce derenia - zbiór i zastosowanie
Jak odróżnić derenia jadalnego od ozdobnego przed zakupem?
W szkółkach i centrach ogrodniczych znajdziesz kilkanaście gatunków dereni, ale tylko jeden - dereń jadalny (Cornus mas) - daje jadalne owoce. Pozostałe gatunki, choć piękne, pełnią wyłącznie funkcję ozdobną, a owoce niektórych są wręcz trujące. Zanim dokonasz zakupu, zwróć uwagę na kilka cech, które pozwolą ci uniknąć pomyłki.
Dereń biały (Cornus alba) - najczęściej spotykany w ogrodach - kwitnie na biało w maju lub czerwcu, a jego główną ozdobą są intensywnie czerwone pędy widoczne zimą. Owoce derenia białego nie nadają się do jedzenia. Dereń świdwa (Cornus sanguinea), rosnący dziko w polskich lasach, również ma białe kwiaty i czarne, trujące dla człowieka owoce.
Dereń jadalny rozpoznasz po żółtych kwiatach pojawiających się przed rozwojem liści - na przełomie marca i kwietnia.
Przy zakupie wybierz sadzonki szczepione z oznaczeniem konkretnej odmiany. Rośliny z siewu mogą zacząć owocowanie dopiero po kilkunastu latach, podczas gdy szczepione zaczynają rodzić już po 2-3 sezonach.
Sprawdzone polskie odmiany to 'Bolestraszycki', 'Szafer' i 'Dublany' - wyhodowane w Arboretum Bolestraszyce, doskonale przystosowane do naszego klimatu. Wśród odmian zagranicznych popularność zdobyła austriacka 'Jolico', ceniona za duże owoce dojrzewające późną jesienią.
Sadzenie i pielęgnacja derenia jadalnego
Dereń jadalny nie ma wygórowanych wymagań, ale warto przestrzegać kilku zasad, żeby krzew szybko się przyjął i obficie owocował.
- Sadzenie
Posadź dereń wczesną wiosną (przed rozpoczęciem wegetacji) lub jesienią. Wykop dół o wymiarach około 40 × 50 cm i wypełnij go żyzną, próchniczną ziemią. Zachowaj odstęp 3-4 m między roślinami prowadzonymi jako wolno stojące krzewy. Dereń jest częściowo samopylny, ale dwie różne odmiany posadzone w odległości do 20 m od siebie znacznie zwiększą plon.
- Ziemia
Powinna mieć odczyn obojętny lub lekko zasadowy (pH 7,0-7,5). Dereń preferuje podłoże piaszczysto-gliniaste, zasobne w wapń. Na glebie kwaśnej rośnie słabo i skąpo owocuje - jeśli ziemia w twoim ogrodzie ma niskie pH, odkwaś ją przed sadzeniem dolomitem lub kredą nawozową.
- Stanowisko
Wybierz miejsce słoneczne lub lekko zacienione. W pełnym cieniu krzew rośnie wolniej i słabo zawiązuje owoce. Stanowisko powinno być zaciszne, choć dereń dobrze toleruje wiatr, a nawet zanieczyszczone powietrze - sprawdza się więc też w ogrodach miejskich.
- Podlewanie
Młode rośliny wymagają regularnego podlewania przez pierwsze 2-3 lata, szczególnie w upalne lato. Starsze egzemplarze radzą sobie z okresową suszą bez dodatkowego nawadniania. Unikaj przelewania - zastoje wody mogą uszkodzić korzenie.
- Nawożenie
Dereń nie lubi intensywnego zasilania. Wiosną wystarczy rozłożyć wokół krzewu kompost lub granulowany obornik. Co 2-3 lata zastosuj nawóz wapniowy, który utrzyma optymalny odczyn gleby. Nie używaj nawozów zakwaszających, takich jak siarczan amonu.
Jak prowadzić derenia na drzewko owocowe, a jak na gęsty, kwitnący parawan?
Niewiele roślin owocowych daje się uformować zarówno jako zgrabne drzewko, jak i gęsty żywopłot - z dereniem jadalnym jest to możliwe. Wszystko zależy od sposobu cięcia w pierwszych latach po posadzeniu.
- Drzewko z jednym pniem
Aby prowadzić derenia na drzewko owocowe, wybierz najsilniejszy, najprostszy pęd i przywiąż go do palika - będzie pełnił funkcję przewodnika. Pozostałe skróć o połowę. Co sezon usuwaj odrosty korzeniowe i boczne gałązki wyrastające z dolnej części pnia.
Gdy przewodnik osiągnie pożądaną wysokość - około 80 cm - przytnij go, żeby pobudzić rozwój korony. W kolejnych latach formuj koronę przez skracanie zbyt długich pędów. Proces zajmuje 2-3 lata, ale efekt jest trwały.
- Gęsty żywopłot lub parawan
Jeśli chcesz stworzyć z derenia gęsty, kwitnący parawan, posadź sadzonki w rozstawie 1-1,5 m. Po posadzeniu skróć wszystkie pędy nad 3.-4. pąkiem, aby rośliny rozgałęziły się u podstawy. Co sezon przytnij przyrosty o jedną trzecią.
Cięcie formujące wykonaj późnym latem - w sierpniu lub wrześniu, po zbiorze owoców. Nie przycinaj derenia wiosną - w tym terminie po przycięciu roślina intensywnie wydziela soki, co ją osłabia. Pamiętaj, że mocniejsze formowanie żywopłotu ogranicza owocowanie - zdecyduj, czy zależy ci bardziej na gęstej ścianie zieleni, czy na plonie.
Owoce derenia - zbiór i zastosowanie
Owoce derenia jadalnego dojrzewają od połowy sierpnia do października, w zależności od odmiany. Najsłodsze i najsmaczniejsze są te, które same opadną na ziemię - aby mieć ich więcej, rozłóż pod krzewem płachtę i potrząśnij delikatnie gałęziami. Dojrzałość rozpoznasz po intensywnym kolorze (od czerwonego po ciemnowiśniowy) i łatwości, z jaką owoc odchodzi od szypułki. Zbieraj je co kilka dni, bo dojrzewają nierównomiernie.
W 100 g owoców derenia znajdziesz więcej witaminy C niż w cytrynie. Zawierają one też flawonoidy, antocyjany, pektyny oraz żelazo, potas i wapń. W kuchni możesz z nich przygotować nalewkę (dereniówkę), dżemy, galaretki i kompoty.
Niedojrzałe owoce nadają się do kiszenia w solance - powstają z nich tzw. polskie oliwki, które smakują zaskakująco dobrze jako dodatek do mięs i serów. Z dorosłego, dobrze plonującego krzewu możesz zebrać nawet kilkadziesiąt kilogramów owoców rocznie.
Źródło: Deccoria.pl
