19 niezwykłych zastosowań olejków eterycznych. Niektóre zaskakują

Olejki eteryczne to ciekłe, lotne substancje zawarte w tkankach niektórych roślin, nazywanych olejkodajnymi. Do tej grupy należy ponad 1700 gatunków ziół, kwiatów, drzew i krzewów. Skład olejków nie jest jednorodny – tworzą je związki chemiczne takie jak: estry, aldehydy, alkohole, ketony i węglowodory. Mają intensywne zapachy, kolory od przezroczystego do żółtego i zielonego oraz są gorzkie w smaku. Rozpuszczają się przeważnie w alkoholach i olejach. Są powszechnie wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym, perfumowym, aromaterapii, w medycynie naturalnej i dermatologii. Poza tym są składnikiem przypraw i alkoholi.

Olejki eteryczne pozyskuje się z roślin na kilka sposobów, a dobór metody ekstrakcji zależy od rodzaju surowca zielarskiego (części rośliny):

• Destylacja z parą wodną – substancje zapachowe uwalniane są z części suszonych lub świeżych roślin pod wpływem działania pary wodnej, która wraz z aromatycznymi związkami jest skraplana w specjalnym kondensatorze. Powstałą w ten sposób niejednorodną ciecz rozdziela się, uzyskując dwie substancje: olejki oraz hydrolaty.
• Wytłaczanie – jest nazywane również tłoczeniem na zimno lub prasowaniem. Tę metodę stosuje się głównie w przypadku owoców cytrusowych. Poddaje się jej pestki oraz skórki. Miazga otrzymana po ich sprasowaniu jest odwirowywana i rozdzielana na sok cytrusowy oraz olejki.
• Ekstrakcjarozpuszczalnikami lotnymi – esencje zapachowe uzyskiwane są przy użyciu rozpuszczalników, takich jak dwutlenek węgla, eter dimetylowy lub heksan.
• Absorpcjaw tłuszczach na zimno – metoda dawniej praktykowana w przemyśle perfumowym. Polega na macerowaniu i prasowaniu roślin zanurzonych w olejach odzwierzęcych. Zużyty w ten sposób tłuszcz był wykorzystywany do produkcji mydeł.
• Maceracja – surowiec zielarski namaczany jest w tłuszczach o temperaturze ok. 50-70 st. C i mieszany przez 24-48 godzin. W celu uzyskania olejku macerat poddawany jest ekstrakcji alkoholem.

W warunkach domowych, bez specjalistycznego sprzętu nie ma możliwości uzyskania czystego, prawdziwego olejku eterycznego. Susz lub świeże części roślin można poddać maceracji w olejach lub glicerynie, otrzymując w ten sposób substancje infuzowane zapachami roślin. To znacząca różnica, chociaż takie domowej roboty „esencje” również można wykorzystać na wiele ciekawych sposobów.

---

Olejki eteryczne mają wiele przydatnych zastosowańOlejki eteryczne mają wiele przydatnych zastosowań Fot. 123RF123RF/PICSEL

---

Zielne części roślin lub susz (liście, kwiaty, pędy) spryskaj niedużą ilością spirytusu, by pozbyć się bakterii i grzybów, mogących skazić macerat. Natnij je zdezynfekowanym nożem lub pognieć, by wydobyć z nich aromatyczne substancje. Przełóż je do wyparzonego, szklanego naczynia i całość przemieszaj. Zalej rośliny pozbawionym zapachu, nierafinowanym olejem roślinnym, np. jojoba, słonecznikowym, migdałowym lub oliwą z oliwek. By zapobiec jęczeniu tłuszczu, dodaj do niego kilka kropel witaminy E — można ją kupić przez internet i w niektórych aptekach. Odstaw słoik w jasne miejsce. Macerat należy codziennie wstrząsać. Będzie gotowy po upływie ok. 4-6 tygodni. Po tym czasie przecedź go przez gazę lub filtr do ekspresu do kawy. Olej możesz zastąpić gliceryną. Skróć wówczas czas macerowania do dwóch tygodni. Gliceryt przechowuj w naczyniu z ciemnego szkła.

W opisany powyżej sposób z łatwością przygotujesz olejek z geranium, czyli pelargonii pachnącej (tzw. anginki). Poznaj jego zastosowania »

Olejki eteryczne charakteryzują się cennymi własnościami. Wykazują działanie:

• antyseptyczne i przeciwbakteryjne – olejki bogate w niektóre alkaloidy, fenole i terpeny hamują rozwój bakterii chorobotwórczych, niektórych wirusów, grzybów pleśniowych, drożdży oraz pasożytów. Do tej grupy należą olejki: cynamonowy, goździkowy, tymiankowy, z cząbru, majerankowy, anyżowy, miętowy, z cebuli, z czosnku oraz drzewa herbacianego.
• przeciwbólowe – do tej grupy należą olejki obfitujące w eugenol, mentol i kamforę, czyli: olejek z cynamonowca kamforowego, miętowy, goździkowy, cynamonowy.
• uspokajające i rozkurczowe – walor terapeutyczny w przypadku stresu lub odczuwanego niepokoju wykazują olejki otrzymywane z melisy, tataraku, goździków i waleriany.
• wykrztuśne – wspomagają leczenie infekcji dróg oddechowych przez pobudzanie wydzielania śluzu i oczyszczanie dróg oddechowych. Do inhalacji warto używać olejków: eukaliptusowego, sosnowego, szałwiowego lub miętowego.
• soko- i żółciopędne – działają korzystnie na pracę układu trawiennego, pobudzając produkcję soków żołądkowych i żółci. Są to przede wszystkim olejek lawendowy, miętowy, koprowy i kminkowy.
• moczopędne – działające doraźnie w przypadku schorzeń układu moczowego – np. olejek jałowcowy.

Uwaga: spożywanie olejków eterycznych jest niebezpieczne – nie wolno przyjmować ich doustnie. Istnieje wiele przeciwwskazań do stosowania naturalnych esencji. Nie powinny ich używać osoby z astmą, epilepsją, w ciąży, karmiące oraz dzieci.

Zalecaną formą stosowania jest aromaterapia, wykorzystująca węch oraz wchłanianie przez skórę. Olejki eteryczne można dodawać do:

• dyfuzorów
• inhalatorów
• olejów i balsamów do ciała, wykorzystywanych do masażu i w codziennej pielęgnacji
• do kąpieli – olejki nie rozpuszczają się w wodzie, więc przed dodaniem do wanny, warto zmieszać je z olejem bazowym, by uniknąć podrażnień.

Ze względu na wysoki stopień koncentracji, olejków stosuje się bardzo niewiele, w liczbie paru lub kilkunastu kropel.

Pamiętaj, że olejki eteryczne to drażniące i silnie alergenne substancje. W kontakcie ze skórą mogą powodować podrażnienia, poparzenia oraz reakcje alergiczne. Nigdy nie należy nakładać ich bezpośrednio na skórę! Wcześniej wymagają rozprowadzenia w bazowej substancji – emulsji lub oleju.

---

---

Do aromaterapii olejkami eterycznym używa się dyfuzoraDo aromaterapii olejkami eterycznym używa się dyfuzora Fot. 123RF123RF/PICSEL

---

• Na katar i zatkane zatoki – olejek kamforowy, eukaliptusowy

Aby udrożnić zatkany nos, przygotuj inhalację. Do miski z ciepłą, parującą wodą wkrop parę kropli olejku. Pochyl się nad naczyniem z parówką i zakryj głowę ręcznikiem. Wdychaj opary przez 10-15 minut. Olejek możesz stosować też doraźnie: nałóż kilka kropli na wacik i podetknij go pod nos.

• Na przeziębienie – olejek sosnowy, miętowy

W przypadku bólu gardła i kaszlu ulgę przyniosą inhalacje wykonywane przy użyciu olejku miętowego, sosnowego, eukaliptusowego oraz z szałwii lekarskiej. Ponieważ esencje nie rozpuszczają się w wodzie, nie stosuj olejków eterycznych do płukania gardła – to grozi podrażnieniami. Zamiast nich lepiej użyć naparów z suszu mięty, szałwii lub tymianku.

• Na skórę – olejek różany, lawendowy

Olejki eteryczne neutralizują wolne rodniki, czyli zwalniają procesy starzenia oraz wspomagają przenikanie substancji odżywczych z kosmetyków w głąb skóry. Olejku różanego lub lawendowego dodawaj w niewielkiej ilości do olejów do masażu lub balsamów i kremów.

• Na trądzik – olejek z drzewa herbacianego

Na wypadek niespodziewanych wyprysków na twarzy w kosmetyczce warto mieć buteleczkę z esencją z drzewa herbacianego. Olejek ten zwalcza bakterie wywołujące trądzik i przyśpiesza zanikanie pryszczy. Kroplę olejku rozpuść w kremie lub oleju i nałóż punktowo na zmianę.

• Na sen – olejek lawendowy, olejek mandarynkowy

W przypadku problemów z zasypianiem lub wyciszeniem ukojenie przyniosą olejek lawendowy, z mandarynki, rumianku rzymskiego i melisy. Wieczorem możesz dyfuzować je w sypialni lub zaaplikować na poduszkę — przed użyciem rozprowadź małą ilość olejku w spirytusie i spryskaj nią pościel.

• Na ból – olejek kamforowy, olejek lawendowy, olejek imbirowy, goździkowy

Olejki eteryczne są składnikiem maści przeciwbólowych i rozgrzewających, np. popularnego niegdyś „tygryska” (to znane z czasów PRL-u mazidło z kamfory). Warto używać ich do masażu obolałych mięśni i stawów; ukoją również ból głowy i bóle menstruacyjne. Przed zastosowaniem rozpuść olejki w balsamie lub oleju bazowym (kokosowym, oliwie oliwek, migdałowym).

Nie. Działanie wirusobójcze olejków eterycznych jest mniej przebadane niż w przypadku zwalczania bakterii i grzybów. Dotychczasowe badania sugerują, że niektóre esencje mogą hamować namnażanie wirusa Sars-Cov-2, jednak ich skuteczność nie została potwierdzona i wystarczająco dobrze udokumentowana. Do odkażania rąk i powierzchni używaj płynów antybakteryjnych z wysokim stężeniem alkoholu (ok. 60-80%).

---

Olejek kamforowy to domowe lekarstwo na ból uchaOlejek kamforowy to domowe lekarstwo na ból ucha Fot. 123RF123RF/PICSEL

---

Kamfora jest pozyskiwana z drzewa cynamonowca kamforowego. Dobrze przenika przez skórę, daje wrażenie chłodzenia, łagodzi ból i działa przeciwbakteryjnie. Ma liczne zastosowania. Olejek kamforowy (po rozprowadzeniu w innej substancji) warto stosować na bóle głowy, pleców lub do inhalacji. Sprawdzi się też jako składnik preparatu do zakrapiania bolącego ucha.

Olejki eteryczne działają antyseptycznie i bakteriobójczo. Warto dodawać je do domowych środków czystości i repelentów na szkodniki.

Przed praniem dodaj do bębna pralki kilka kropel olejku z drzewa herbacianego. Nie tylko nada ubraniom pięknego zapachu, ale też odkazi urządzenie i oczyści je z grzybów, które mogą się w nim namnażać. Przeczytaj, jak czyścić pralkę.

Olejek herbaciany powinien być stałym wyposażeniem każdej łazienki. Z jego użyciem z łatwością pozbędziesz się pleśni z silikonu wokół wanny czy umywalki. Dodaj 10-15 kropel do roztworu wody i płynu do mycia naczyń, a następnie przemyj takim nim najbardziej zabrudzone miejsca.

Naturalne esencje sprawdzą się jako odświeżacze powietrza, np. w nieprzyjemnie pachnącej toalecie. Dodaj kilka kropel ulubionego olejku do dyfuzora lub przygotuj odświeżające kostki do toalety.

Zmieszaj 130 g sody oczyszczonej, 30 g kwasku cytrynowego, olejek eteryczny z drzewa herbacianego lub tymianku i łyżkę płynu do mycia naczyń. Gotową masę przełóż do silikonowej formy, ugnieć i odczekaj, aż przeschnie. Przełóż je do szczelnego naczynia.

Zmieszaj wodę i spirytus w proporcji 3:2 i dodaj do takiego roztworu niedużą ilość olejku eterycznego z lawendy, tymianku, cząbru lub cynamonu. Przelej całość do butelki ze spryskiwaczem. Tak przygotowanego środka możesz używać do dezynfekcji najbrudniejszych miejsc w domu: sanitariatów, kluczy, klamek, telefonów komórkowych oraz materacy i dziecięcych zabawek.

Zapach olejków cytrusowych nie bez powodu kojarzy się z czystością i świeżością. Esencje uzyskiwane z cytryn i pomarańczy mają działanie odtłuszczające – można ich używać do czyszczenia tłustego osadu na kuchence gazowej czy do mycia naczyń. Połącz szklankę wody ze szklanką octu i dodaj do tej mieszanki 10 kropel olejku. Przelej do butelki i wstrząśnij. Używaj do przemywania powierzchni, na których nagromadził się tłusty nalot.

Podczas odkurzania dywanów możesz czuć nieprzyjemny zapach. To wina filtra urządzenia, który nie zatrzymuje wszystkich zasysanych zabrudzeń i z powrotem wyrzuca je w powietrze. Przed odkurzaniem spryskaj filtr mieszanką wody i ulubionego olejku eterycznego, by zniwelować ten efekt.

---

Olejki z cytrusów nadają się do dezynfekcji i czyszczenia tłustych osadówOlejki z cytrusów nadają się do dezynfekcji i czyszczenia tłustych osadów Fot. 123RF123RF/PICSEL

---

Aby usunąć z obuwia nieprzyjemny zapach (który jest powodowany przez namnażające się bakterie) skrop wkładkę butów kilkoma kroplami olejku lawendowego, eukaliptusowego lub z drzewa herbacianego.

Nasącz wacik kosmetyczny paroma kroplami olejku pomarańczowego i wetrzyj go w gumę przyklejoną na wykładzinie – ten zabieg pozbawi ją lepkości, dzięki czemu łatwo zdejmiesz ją ręcznikiem papierowym.

Olejki z geranium, kocimiętki, miętki i tymianku odstraszają kleszcze. Zmieszaj kilkanaście kropli wybranej esencji ze spirytusem, by stworzyć domowy środek na te pajęczaki. Aplikuj go na ubrania i skórę. Takiego preparatu możesz użyć także do zwalczania pcheł. Nie spryskuj nim zwierzęcia, tylko jego legowisko lub zabawki.

W walce z roztoczami sprawdzą się olejki o działaniu antyseptycznym, rozprowadzone w roztworze wody i spirytusu. Polecane zapachy to mięta, cytryna, lawenda, cydr, cynamon, pieprz. Spryskuj nimi łóżko, poduszki i pościel.

Na pluskwy drażniąco działają olejki pachnące miętą i lawendą. Jak w powyższym przepisie rozprowadź je w wodzie z alkoholem i dokładnie spryskaj materac.

Do zwalczania tych owadów warto użyć: olejku geraniowego, cynamonowego, wetyweriowego, eukaliptusowego lub miętowego.

Redakcja Deccoria.pl