Spis treści:
- Chrzan pospolity – warto mieć w ogrodzie
- Chrzan na kleszcze i krety
Chrzan pospolity – warto mieć w ogrodzie
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) to wieloletnia roślina z rodziny kapustowatych, której uprawa w ogrodzie łączy korzyści praktyczne z minimalnymi wymaganiami pielęgnacyjnymi. W optymalnych warunkach osiąga ponad metr wysokości, tworząc zwarte kępy dużych, zielonych liści i głęboko sięgający, palowy korzeń. Odporność na silne mrozy – nawet do minus 30 stopni Celsjusza – sprawia, że zimuje bez okrycia i rozpoczyna wegetację bardzo wcześnie, co czyni go jedną z pierwszych aktywnych roślin sezonu. W przydomowych ogródkach pełni funkcję rośliny użytkowej, zdolnej do poprawy jakości gleby i ograniczenia rozwoju chwastów.
Z punktu widzenia wartości użytkowej chrzan stanowi połączenie przyprawy, środka leczniczego i naturalnego konserwantu. Jego korzeń jest bogaty w glukozynolany, które podczas rozdrabniania przekształcają się w olejek gorczyczny – związek odpowiedzialny za ostry smak i właściwości antybakteryjne. Skład chemiczny uzupełniają znaczne ilości witaminy C, potasu i wapnia, co czyni go rośliną cenioną zarówno w medycynie ludowej, jak i nowoczesnej fitoterapii. Starty korzeń wykorzystywany jest w leczeniu przeziębień, wspomaga trawienie i działa rozgrzewająco. Z kolei w kuchni jego zastosowanie wykracza poza klasyczne dodatki do mięs – sprawdza się w kiszonkach, sosach i domowych nalewkach leczniczych.
Od strony ogrodniczej chrzan wyróżnia się łatwością uprawy i dużą odpornością na czynniki zewnętrzne. Dobrze rośnie nawet w mniej urodzajnych glebach, nie wymaga intensywnego podlewania, a nawożenie ogranicza się do jednej dawki azotu na początku sezonu. Rzadko choruje, a największym wyzwaniem jest jego ekspansywność – problem ten można jednak rozwiązać, sadząc roślinę w pojemnikach bez dna zakopanych w gruncie. W ten sposób skutecznie ograniczamy rozrastanie się korzeni na sąsiednie grządki. Co ważne, jedna roślina może być źródłem surowca przez kilka lat, a przy tym pełnić dodatkową funkcję ochronną przed szkodnikami.
Chrzan na kleszcze i krety
Intensywny zapach chrzanu to nie przypadek, lecz wynik działania naturalnych substancji chemicznych, które skutecznie zniechęcają wiele gatunków zwierząt do przebywania w jego pobliżu. Najważniejsze z nich to izotiocyjaniany – związki uwalniane podczas uszkadzania tkanek korzenia, zwłaszcza izotiocyjanian allilu, znany ze swojego drażniącego działania. W glebie i nieco ponad powierzchnią tworzą one aromatyczną strefę ochronną. Krety, które opierają orientację niemal wyłącznie na węchu, nie zbliżają się do miejsc, gdzie stężenie tych substancji jest wysokie. Kleszcze z kolei, mimo słabszego zmysłu powonienia, reagują negatywnie na obecność lotnych związków siarki i unikają liści tej rośliny, co ogranicza ich aktywność w najbliższym otoczeniu.
Aby w pełni wykorzystać właściwości odstraszające chrzanu, należy zwrócić uwagę na sposób sadzenia. Sadzonki korzeniowe najlepiej rozmieszczać wzdłuż ogrodzeń, obrzeży rabat oraz wokół stref najczęściej użytkowanych, takich jak tarasy czy place zabaw. Sadzi się je ukośnie, pod kątem 30–45 stopni, z górną częścią około 3 cm pod ziemią, co sprzyja szybkiemu ukorzenieniu i rozwojowi rośliny. Rozstaw powinien wynosić ok. 60 cm między rzędami i 30-40 cm między roślinami w rzędzie. Taki układ pozwala stworzyć liniową barierę zapachową, trudną do pokonania dla gryzoni i odstraszającą pajęczaki.
Wybór odpowiedniego stanowiska i rodzaju gleby ma bezpośredni wpływ na skuteczność chrzanu jako naturalnego repelentu. Najlepiej rośnie na glebach piaszczysto-gliniastych, głęboko spulchnionych, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH 5,5–6,5). Glebę mocniej zakwaszoną warto wcześniej wapnować, ponieważ w takich warunkach roślina słabiej się rozwija i wydziela mniej substancji zapachowych. Na podłożach zbyt ciężkich korzeń może drewnieć, co wpływa negatywnie zarówno na jego walory użytkowe, jak i siłę odstraszającą. Podlewanie należy dostosować do warunków pogodowych – w czasie długotrwałej suszy wskazane jest nawadnianie raz na pięć dni. W trakcie sezonu warto usuwać kwiatostany, by energia rośliny została skierowana do wzrostu korzenia, który wydziela najwięcej związków drażniących szkodniki.
Źródło: deccoria.pl
