Spis treści:
- Szkodniki i patogeny zimują w liściach i pod korą
- Zwalczanie chorób i szkodników w zimie
- Jak walczyć ze szkodnikami drzew owocowych?
Szkodniki i patogeny zimują w liściach i pod korą
Podstawowym miejscem zimowania szkodników są opadłe liście, resztki pędów i niezebrane owoce, które tworzą wilgotną i relatywnie ciepłą przestrzeń przy glebie. W tej warstwie przetrwają poczwarki miniarek liściowych, jaja ślimaków złożone płytko w ziemi oraz zarodniki grzybów wywołujących parcha, plamistości i zgnilizny. Dla wielu z tych organizmów krótkotrwałe spadki temperatury do około -10, a nawet -15°C nie stanowią zagrożenia, zwłaszcza gdy materiał roślinny działa jak izolacja. Gdy wiosną pojawiają się pierwsze okresy wilgoci i temperatury powyżej zera, patogeny szybko infekują młode liście, a ślimaki i larwy zaczynają żer w bezpośrednim sąsiedztwie roślin.
Drugim, równie ważnym schronieniem jest kora drzew, szczególnie gruba i uszkodzona. W jej szczelinach zimują larwy i gąsienice owocówek, jaja przędziorków oraz formy zimujące tarczników i miseczników. Osłonięte przed wiatrem i mrozem stadia przetrwalne dobrze znoszą typowe zimy z temperaturami do -20°C, o ile nie występują długotrwałe, silne mrozy bez okrywy śnieżnej. Uaktywnienie następuje bardzo wcześnie, często już na początku marca, co sprawia, że pierwsze uszkodzenia pąków pojawiają się, zanim drzewo zdąży wejść w pełnię wzrostu.
Trzecią strategią jest zimowanie bezpośrednio na pędach i gałęziach, najczęściej w postaci jaj. Tak przetrwają mszyce, zwójki i piędziki, których jaja są przytwierdzone w pobliżu pąków i cienkich przyrostów i wytrzymują mrozy rzędu -25°C. U roślin zimozielonych larwy miniarek pozostają w liściach przez całą zimę, a ich obecność zdradzają jasne korytarze w tkance. Osobną kategorią są zaschnięte owoce pozostawione na drzewach, w których zimują patogeny odpowiedzialne za zgnilizny i zamieranie pędów; od początku wiosny stają się one źródłem masowego wysiewu zarodników i strat widocznych później na drzewie.
Zwalczanie chorób i szkodników w zimie
Najlepiej zacząć od podstaw, czyli od porządków, które realnie ograniczają miejsca zimowania patogenów i szkodników. Usunięcie opadłych liści spod drzew owocowych i krzewów zmniejsza presję chorób takich jak parch jabłoni czy czarna plamistość, ponieważ zarodniki tych grzybów zimują w zeszłorocznej tkance roślinnej. Materiał z wyraźnymi objawami chorób nie powinien pozostawać w ogrodzie, również w kompostowniku, ponieważ może stać się źródłem kolejnych infekcji. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest usunięcie go wraz z odpadami zielonymi. Ten etap porządków ma też znaczenie w walce ze ślimakami: spulchnienie zagonów w bezmroźne dni odsłania jaja złożone płytko w glebie, które tracą ochronę i w dużej części giną jeszcze przed wiosną.
Kolejnym krokiem są prace na samych roślinach, najlepiej wykonywane pod koniec zimy, gdy ryzyko silnych mrozów maleje. Cięcie sanitarne pozwala usunąć pędy porażone mączniakiem oraz zgorzelami, zanim patogeny zdążą się uaktywnić wraz z ruszeniem soków; takie fragmenty są zwykle wyraźnie ciemniejsze, przesuszone, kruche lub mają spękaną, przebarwioną korę. Równocześnie z koron należy zdjąć zaschnięte owoce, które wiosną stają się punktem wyjścia dla nowych infekcji. Dzięki temu możemy uniknąć porażenia, spowalniamy rozwój populacji szkodników i zmniejszamy potrzebę późniejszych interwencji.
Dopiero na tym tle sens zyskują działania ukierunkowane bezpośrednio na zimujące stadia. Na bezlistnych drzewach i krzewach można wykonać opryski olejowe (preparaty na bazie oleju parafinowego lub olejów roślinnych, np. rzepakowego), które mechanicznie ograniczają dostęp tlenu do jaj i larw bytujących na pędach oraz w rozwidleniach gałęzi. Skuteczność tej czynności zależy przede wszystkim od warunków: dodatnia temperatura, brak wiatru i bardzo dokładne pokrycie całej rośliny decydują o efekcie. Uzupełnieniem są metody mechaniczne, takie jak zdjęcie starych opasek, usunięcie tekturowych pasów pułapkowych czy delikatne oczyszczenie pnia z luźnej kory, co odsłania zimujące jaja i kokony.
Jak walczyć ze szkodnikami drzew owocowych?
W przypadku drzew owocowych dobrym punktem wyjścia jest ocena jednorocznych przyrostów: krótkie, cienkie i słabo zdrewniałe pędy częściej są zasiedlane przez mszyce i roztocza niż silne, dobrze wyrośnięte gałązki. Tam, gdzie przyrosty są nierówne lub wyraźnie osłabione, warto zaplanować cięcie korygujące, które wyrówna strukturę korony i ograniczy miejsca preferowane przez zimujące stadia. Drzewo wchodzące w sezon z równomiernym wzrostem lepiej znosi początkowy etap aktywności szkodników.
Duże znaczenie ma też przewiewność i doświetlenie korony, bo to one decydują o mikroklimacie w pierwszej fazie wegetacji. Zimą można to poprawić, usuwając krzyżujące się pędy i skracając nadmiernie wydłużone przyrosty. Tak uformowane drzewo szybciej się nagrzewa i szybciej obsycha po rosie oraz opadach, co utrudnia rozwój zarówno szkodników, jak i chorób liści. W praktyce oznacza to mniej sprzyjające warunki dla pierwszych kolonii mszyc i wolniejszy rozwój larw owocówek.
Na koniec warto zadbać o kondycję drzewa jako całości, bo silne rośliny rzadziej padają ofiarą masowych porażeń. W tym celu możemy zaplanować wiosenne nawożenie oparte na potasie i mikroelementach, zamiast regularnie nadużywanego azotu. Dobrze jest też zwrócić uwagę na stanowisko: poprawa struktury gleby w strefie korzeniowej, np. przez ściółkowanie kompostem, stabilizuje wilgotność i ułatwia start wegetacji. W sezonie przekłada się to na mniejszą podatność drzew na szkodniki i bardziej wyrównane plonowanie.
Źródło: deccoria.pl
