Spis treści:
- Dlaczego liście jabłoni i gruszy się zwijają?
- Ekologiczne opryski na zwijanie liści - jak naturalnie chronić jabłonie i grusze?
- Jak dbać o porażone drzewa owocowe? Podlewanie, nawożenie i cięcie sanitarne
Dlaczego liście jabłoni i gruszy się zwijają?
Liście gruszy i jabłoni zwijają się wtedy, gdy drzewo próbuje się bronić. Czasem przed suszą, czasem przed chorobą, a bardzo często przed owadami wysysającymi soki z młodych tkanek. Takie liście przestają pracować pełną powierzchnią, więc drzewo ma mniej energii na wzrost pędów, utrzymanie zawiązków i dojrzewanie owoców. Zwiniętych liści nie warto traktować jak drobnej skazy na koronie, lecz pierwszy komunikat, że plon może być zagrożony.
- Objawy żerowania mszyc
Jeśli blaszka liściowa zaczyna się marszczyć, zwijać w rulon albo sklejać od słodkiej spadzi, drzewo pokazuje, że zostało zaatakowane lub zmaga się z silnym stresem. Na jabłoniach najczęściej stoją za tym mszyca jabłoniowa i mszyca jabłoniowo-babkowa. Owady zasiedlają najmłodsze, miękkie przyrosty, nakłuwają tkanki i wysysają sok, a liść stopniowo kurczy się, fałduje i zamyka kolonię niczym zielona kieszeń. Po jego rozchyleniu widać drobne zielone, szare lub różowawe owady, lepką wydzielinę oraz mrówki, które żywią się spadzią i często chronią mszyce przed biedronkami czy larwami złotooków.
Bayer CropScience w atlasie szkodników podaje, że mszyca jabłoniowa żeruje głównie na spodniej stronie młodych liści, powoduje ich zwijanie oraz skręcanie wierzchołków pędów, a wydzielana przez nią spadź sprzyja rozwojowi grzybów sadzakowych, widocznych później jako czarny nalot na liściach i owocach.
- Miodówka gruszowa - szkodnik grusz
Na gruszach podobny obraz najczęściej prowadzi do miodówki gruszowej. To kilkumilimetrowy pluskwiak z przezroczystymi skrzydłami ułożonymi daszkowato nad ciałem. Największe szkody powodują larwy, które żerują na młodych liściach, ogonkach i delikatnych pędach. Nakłuwają tkanki, pobierają sok i zostawiają błyszczącą, kleistą spadź. Z czasem liście zaczynają się deformować, a przyrosty słabnąć. Owoce wolniej przyrastają, a na ich skórce często powstaje chropowata, korkowa tkanka, która przypomina rdzę. Przy silnym porażeniu na roślinie pojawia się też ciemny nalot grzybów sadzakowych, rozwijających się właśnie na spadzi.
W opracowaniu "Pear Psylla Integrated Pest Management" eksperci z Washington State University podkreślają, że jaja miodówki są mikroskopijne, początkowo kremowobiałe, później żółte lub pomarańczowe. Samica mocuje je bezpośrednio do tkanek roślinnych, najczęściej w miejscu, gdzie rozwijają się młode liście i pędy. Larwy przechodzą przez pięć stadiów rozwojowych, więc na jednym drzewie można jednocześnie znaleźć jaja, młode larwy, starsze larwy i osobniki dorosłe.
Zobacz również:
Jednorazowy zabieg często usuwa tylko część populacji, a kolejne larwy wylęgają się po kilku dniach. Powinniśmy więc regularne oglądać krótkopędy, spodnią stronę liści i młodych zawiązków, najlepiej od przedwiośnia aż do lata.
- Szpeciele, przędziorki i gąsienice
Sama deformacja liści rzadko wystarcza do rozpoznania problemu. Na gruszy drobne, czerwonożółte pęcherzyki, które z czasem brunatnieją lub czernieją, często wskazują na szpeciele, zwłaszcza podskórnika gruszowego. To mikroskopijne roztocza, zimujące pod łuskami pąków. Uaktywniają się wczesną wiosną, wraz z rozwojem młodych liści, i żerują ukryte w ich tkance. Na górnej stronie blaszki pojawiają się wypukłe plamki, początkowo jasne lub czerwonawe, później coraz ciemniejsze. Szkodnika prawie nie widać gołym okiem, a porażenie często obejmuje pojedynczą gałąź, fragment korony albo jedno drzewo, ponieważ roztocza przemieszczają się powoli. Jeśli zauważymy takie objawy, powinniśmy obejrzeć konkretne pędy, młode liście i pąki z lupą, zamiast oceniać całe drzewo z kilku kroków.
Na jabłoniach zwijaniu liści często towarzyszą pajęczynki albo oprzędy. Delikatna pajęczynka i drobne, jasnożółte punkty na blaszce mogą wskazywać na przędziorki, czyli maleńkie roztocza wysysające soki z liści. Przy silnym porażeniu plamki zlewają się, liść żółknie, brązowieje i przedwcześnie opada. Gęste oprzędy, przypominające małe namioty, to z kolei typowy ślad namiotnika jabłoniowego. Pod nimi żerują gąsienice, które potrafią szkieletować liście i uszkadzać młode zawiązki. Natomiast gąsienice zwójek liściowych spinają liście przędzą, zwijają je w rurki lub luźne rozety i wyjadają miękisz, zostawiając jasne prześwity w blaszce.
- Mączniak, parch i zaraza ogniowa
Zwinięte liście nie zawsze są skutkiem ataku szkodników. Biały, mączysty nalot na młodych przyrostach, pąkach i spodniej stronie liści wskazuje na mączniaka, który zatrzymuje wzrost pędów i deformuje najmłodsze blaszki. Brunatne lub oliwkowe plamy na liściach i owocach prowadzą z kolei do parcha, który przy silnym porażeniu sprawia, że skórka owoców korkowacieje i pęka. Obie choroby zabierają drzewu część zdrowej powierzchni liści, czyli jego naturalnej "fabryki energii". Plon może być drobniejszy, gorzej wybarwiony, a drzewo słabiej przygotowane do zimy.
Jedną z najgroźniejszych chorób bakteryjnych jabłoni i grusz jest zaraza ogniowa. Liście brunatnieją, zasychają, zwijają się i często zostają na pędach, jakby ktoś przypalił końcówki gałęzi płomieniem. Młode przyrosty mogą wyginać się w charakterystyczny hak, a z porażonych tkanek przy ciepłej i wilgotnej pogodzie wypływa lepki, bakteryjny śluz. Washington State University w publikacji "Fire Blight of Apple and Pear", podaje, że Erwinia amylovora namnaża się szybko powyżej 21°C, a najwyższe tempo rozwoju osiąga w okolicach 27°C. Patogen zimuje w rakach na pędach, z których wiosną może wydobywać się bakteryjny śluz, stanowiący źródło nowych infekcji w sadzie.
- Susza, przymrozki i zbyt obfite nawożenie azotem
Zwijanie liści może wynikać także ze stresu, a nie z obecności szkodnika. Przy niedoborze wody drzewo broni się przed utratą wilgoci: ogranicza parowanie, a brzegi blaszek podwijają się ku środkowi. Po przymrozkach młode liście często marszczą się, ciemnieją na brzegach i rozwijają nierówno, ponieważ uszkodzone tkanki rosną wolniej niż zdrowe. Z kolei nadmiar azotu pobudza jabłoń i gruszę do wypuszczania miękkich, soczystych przyrostów. To idealne miejsce dla mszyc i miodówek, które najchętniej żerują właśnie na młodych, delikatnych tkankach.
Ekologiczne opryski na zwijanie liści - jak naturalnie chronić jabłonie i grusze?
Ekologiczna ochrona jabłoni i grusz zaczyna się od dobrze dobranego zabiegu, a nie od "uniwersalnego" oprysku na wszystko. Najlepszy efekt daje połączenie trzech rzeczy: trafionego preparatu, dokładnego pokrycia spodniej strony liści oraz właściwego terminu.
- Mydło potasowe
W przypadku mszyc jedną z najprostszych metod jest oprysk z mydła potasowego albo ogrodniczego mydła owadobójczego. Preparat nanosi się głównie na spód liści, młode pędy i zwinięte wierzchołki. Mydła owadobójcze najlepiej ograniczają miękkociałe szkodniki, czyli przede wszystkim mszyce, młode larwy miodówek, przędziorki, wciornastki, mączliki oraz młode stadia tarczników, ale wymagają bezpośredniego zwilżenia owadów. Po wyschnięciu ciecz nie zostawia trwałej bariery ochronnej, więc przy silniejszym porażeniu zabieg zwykle trzeba powtórzyć zgodnie z etykietą preparatu.
W ogrodzie przydomowym dobrze sprawdza się też mydło potasowe z dodatkiem czosnku. Mydło pomaga ograniczyć kolonię, a intensywny zapach czosnku zniechęca część kolejnych nalotów. Oprysk najlepiej wykonać wieczorem, przy bezwietrznej pogodzie, na wcześniej podlane drzewa. Rośliny osłabione suszą są bardziej narażone na uszkodzenia po każdym zabiegu, nawet łagodnym.
- Preparaty olejowe
Na miodówkę gruszową, mszyce i przędziorki skutecznym insektycydem w opryski olejowe. Powinniśmy je jednak przeprowadzić zanim larwy ukryją się w zwiniętych liściach i grubej warstwie spadzi. Preparaty na bazie olejów roślinnych, w tym oleju rydzowego, pokrywają jaja i larwy cienką warstwą, która utrudnia im oddychanie. Opryskujemy młode pędy, krótkopędy, okolice rozwijających się liści i spodnią stronę blaszki.
Zabiegu nie należy wykonywać w pełnym słońcu, podczas upału ani na przesuszone drzewa. Najbezpieczniejszy jest wieczór lub pochmurny, łagodny dzień.
- Glinka kaolinowa
W sadach profesjonalnych coraz częściej stosuje się glinkę kaolinową. Po oprysku zostawia na pędach jasny, mineralny film, który utrudnia miodówce żerowanie i składanie jaj. Tę metodę warto stosować w pierwszej części sezonu, gdy szkodnik dopiero zasiedla młode tkanki gruszy. Kaolin sprawdza się najlepiej jako element regularnej ochrony, a nie ostatni ratunek, gdy pędy są już oblepione spadzią.
- Bacillus thuringiensis
Preparaty biologiczne z Bacillus thuringiensis, szczególnie szczepy z grupy kurstaki, stosuje się na młode, aktywnie żerujące larwy zwójek i namiotnika jabłoniowego. University of Arizona Extension wyjaśnia, że Bt jest przeznaczony głównie przeciw gąsienicom żerującym na liściach i musi zostać przez nie zjedzony. Oprysk wykonany, gdy gąsienice znajdują się głęboko w oprzędzie, traci swoją skuteczność. Przy kilku drzewach najlepiej połączyć Bt z ręcznym usuwaniem oprzędów.
- Miedź
Przy zarazie ogniowej i parchu oprysk ekologiczny pełni głównie funkcję zapobiegawczą. Preparaty miedziowe tworzą ochronną warstwę na powierzchni rośliny, ale nie cofają infekcji, która weszła już w pęd. University of Wisconsin u przypomina, że miedź najlepiej stosować profilaktycznie, przed infekcją i we wczesnych fazach sezonu, ponieważ jej użycie w pełni kwitnienia może zwiększać ryzyko ordzawień owoców.
Zobacz również:
Jak dbać o porażone drzewa owocowe? Podlewanie, nawożenie i cięcie sanitarne
Poskręcane liście jabłoni i gruszy są sygnałem, że drzewo potrzebuje stabilizacji, a nie serii nerwowych zabiegów wykonywanych jeden po drugim. Najpierw warto odciążyć koronę: wyciąć najmocniej zasiedlone końcówki młodych pędów, zwłaszcza te oblepione mszycami, spadzią albo z widocznymi deformacjami, i od razu wynieść je z ogrodu. Przy podejrzeniu choroby bakteryjnej takich resztek nie należy wrzucać na kompost. Porażone kwiaty, młode pędy i drobne rany mogą stać się źródłem kolejnych infekcji, a w przypadku zarazy ogniowej bakterie potrafią przechodzić z najmłodszych części rośliny w starsze fragmenty drzewa.
Porażone jabłonie i grusze podlewamy rzadziej, ale obficiej. Zamiast codziennie zwilżać ziemię tuż przy pniu, lepiej raz na 7-10 dni solidnie nawodnić glebę w strefie rzutu korony, czyli tam, dokąd mniej więcej sięgają zewnętrzne gałęzie. W tym obszarze pracuje duża część aktywnych korzeni odpowiedzialnych za pobieranie wody i składników pokarmowych. Po takim podlewaniu warto rozłożyć ściółkę z podsuszonej trawy, zrębków, kompostowanej kory albo dojrzałego kompostu. Warstwa organiczna chroni glebę przed przegrzaniem, ogranicza ucieczkę wilgoci i poprawia warunki dla mikroorganizmów.
Nawożenie wymaga jeszcze większego wyczucia. Przy zwijaniu liści wielu ogrodników sięga po azot, ponieważ drzewo wygląda na zmęczone i "głodne". Latem to często zły kierunek. Azot pobudza wyrastanie miękkich, soczystych przyrostów, a właśnie takie tkanki najchętniej zasiedlają mszyce i miodówki. Bezpieczniej postawić na dojrzały kompost, umiarkowane dawki nawozów wieloskładnikowych oraz potas, szczególnie wtedy, gdy brzegi starszych liści czerwienieją, zasychają, a owoce słabo przyrastają lub gorzej się wybarwiają. Potas pomaga drzewu lepiej gospodarować wodą i wzmacnia tkanki, dlatego ma duże znaczenie po suszy, przymrozkach oraz silnym żerowaniu szkodników.
Cięcie sanitarne trzeba wykonać ostrym, czystym sekatorem, ponieważ poszarpana rana goi się wolniej, a zabrudzone ostrze może przenosić patogeny na kolejne pędy. Usuwamy przede wszystkim: końcówki zasiedlone przez kolonie mszyc, fragmenty chore, zaschnięte, krzyżujące się oraz te, które nadmiernie zagęszczają koronę. Prześwietlona jabłoń szybciej obsycha po deszczu, a luźniej prowadzona grusza pozwala łatwiej kontrolować młode liście, krótkopędy i zawiązki. Przy zarazie ogniowej porażone fragmenty trzeba wycinać z wyraźnym zapasem zdrowej tkanki, a ostrze dezynfekować po każdym cięciu.
Źródła: deccoria.pl, Washington State University
