Spis treści:
- Tamarillo, czyli cyfomandra grubolistna. Co to za roślina i dlaczego warto ją uprawiać?
- Uprawa tamarillo w donicy - najważniejsze wymagania
- Jak jeść owoce tamarillo? Smak, wartości odżywcze i zastosowanie w kuchni
Tamarillo, czyli cyfomandra grubolistna. Co to za roślina i dlaczego warto ją uprawiać?
Tamarillo (Solanum betaceum), znane także pod dawną nazwą cyfomandra grubolistna, wywodzi się z andyjskich rejonów Ameryki Południowej. W środowisku naturalnym rośnie na wysokościach przekraczających 2000, a nawet 3000 metrów nad poziomem morza, więc dobrze radzi sobie w warunkach dużych wahań temperatur między dniem a nocą. Ta cecha sprawia, że zachowuje wysoką jakość owoców w zmiennym klimacie i lepiej znosi chłodniejsze epizody pogodowe niż wiele typowo tropikalnych gatunków owocowych. Przekłada się to na większą tolerancję na umiarkowane spadki temperatury, które w uprawie domowej czy tarasowej zdarzają się nawet latem.
Roślina przyjmuje formę niewielkiego drzewka lub silnie rozkrzewionego krzewu. W naturze przekracza 5 metrów wysokości, natomiast w uprawie pojemnikowej zwykle osiąga 1,5-3 metry, dlatego można uprawiać ją w donicach ustawianych na balkonach, w ogrodach zimowych lub szklarniach. Tamarillo tworzy pojedynczy pień o miękkiej, półzdrewniałej strukturze i stosunkowo szerokiej koronie. Owoce rozwijają się na młodych, jednorocznych przyrostach. Regularne cięcie pobudza tworzenie nowych pędów i sprzyja obfitszemu plonowaniu w kolejnym sezonie. Odpowiednio prowadzona roślina szybciej odbudowuje masę zieloną po przycinaniu i łatwo reaguje na zabiegi formujące.
Największym atutem tamarillo jest stosunkowo wczesne wejście w etap owocowania. W sprzyjających warunkach pierwsze pojedyncze owoce mogą pojawić się już po 10-18 miesiącach od wysiewu. W domowej uprawie regularne kwitnienie rozpoczyna się jednak najczęściej w drugim lub trzecim roku, a pełnię owocowania roślina osiąga dopiero w kolejnym sezonie. Owoce dorastają nawet do 10 cm długości i dojrzewają w zwisających kiściach przypominających grona śliwek. Cienka, gładka skórka kryje soczysty miąższ o lekko galaretowatej konsystencji z drobnymi nasionami zanurzonymi w pulpce.
Na uwagę zasługują również duże, sercowate liście wydzielające intensywny, lekko ziemisty aromat po roztarciu. Naturalne związki zapachowe obecne w tkankach tamarillo ograniczają aktywność części drobnych szkodników żerujących na roślinach psiankowatych. W przydomowych ogrodach przekłada się to na niższą presję niektórych owadów w porównaniu z tradycyjnymi pomidorami gruntowymi. Tamarillo pozostaje przy tym rośliną wieloletnią - żyje zwykle od 5 do 12 lat i zachowuje zdolność regularnego plonowania przez większą część tego okresu. Z tego względu w wielu krajach traktuje się je jako niewielkie drzewo owocowe, a nie sezonowe warzywo.
Uprawa tamarillo w donicy - najważniejsze wymagania
Uprawę tamarillo w donicy najprościej rozpocząć od wyjęcia nasion z dojrzałego owocu. Najlepsze efekty daje wysiew tuż po ich wydobyciu, ponieważ otoczka nasienna z czasem traci zdolność do pobierania wody. Badania opublikowane w 2021 roku w czasopiśmie Bionatura wykazały, że 24‑godzinne namaczanie nasion skraca czas wschodów oraz zwiększa ich procent nawet do 73 proc. Starsze egzemplarze można również rozmnażać przez sadzonki pędowe, które łatwo ukorzeniają się w wilgotnym podłożu.
- Podłoże, sadzenie i stanowisko uprawy
Nasiona tamarillo umieszcza się w lekkim, torfowym podłożu na głębokości około 1 cm i delikatnie podlewa. Przy temperaturze pokojowej, wynoszącej 20-25°C, pierwsze siewki pojawiają się już po 7-10 dniach. Aby przyspieszyć kiełkowanie, nasiona można dodatkowo umieścić na 24 godziny w zamrażarce przed wysiewem, wówczas młode rośliny pojawiają się nawet po 4-6 dniach. Warto pamiętać, że młode rośliny rosną bardzo szybko, dlatego trzeba je przepikować zaraz po pojawieniu się pierwszych liści właściwych. Później przesadzanie będzie znacznie trudniejsze ze względu na rozbudowujący się system korzeniowy.
Pędy pomidora drzewiastego są dość kruche. Z tego powodu donicę powinniśmy umieścić na stanowisku osłoniętym od silnego wiatru lub zastosować podpory.
Zobacz również:
Po kilku tygodniach wzrost wyraźnie przyspiesza. Tamarillo tworzy korzenie płytko pod ziemią, dlatego potrzebuje lekkiej, dobrze przepuszczalnej gleby. Ułatwia to uprawę w donicy, ale sprawia, że roślina szybko odczuwa brak wody. Gleba powinna utrzymywać wilgoć, a zarazem umożliwiać swobodny odpływ nadmiaru wody - zastój prowadzi bowiem do gnicia korzeni i zahamowania wzrostu. Donicę warto wymieniać co 12-18 miesięcy na większą, ponieważ roślina intensywnie rozbudowuje bryłę korzeniową, a ograniczona przestrzeń przekłada się na słabsze kwitnienie.
- Światło i zimowanie
Pomidor drzewiasty najlepiej rozwija się w pełnym słońcu i cieple - przy niedostatecznym oświetleniu pędy wydłużają się, a roślina traci zwarty pokrój. Jesienią wymaga przeniesienia do wnętrza jeszcze przed nastaniem przymrozków, ponieważ już temperatura w okolicach 0°C niszczy młode egzemplarze.
Zimą tamarillo potrzebuje jasnego stanowiska oraz temperatury około 12-15°C. W polskich warunkach największym problemem jest jednak niedobór światła, ponieważ wtedy roślina zaczyna zrzucać liście i stopniowo traci kondycję. W mieszkaniach ogrzewanych centralnie pomidor drzewiasty nadal rośnie, lecz łatwo się wyciąga i jest bardziej podatna na choroby. Coraz częściej stosuje się więc doświetlanie lampami LED od listopada do lutego, aby ograniczyć nadmierne wydłużanie pędów i zachować dobrą kondycję do wiosny.
W okresie zimowania roślina bywa także podatna na atak mszyc, więc warto regularnie kontrolować liście i usuwać pierwsze oznaki żerowania owadów.
- Podlewanie, nawożenie i cięcie
Latem pomidor drzewiasty pobiera znaczną ilość wody, ponieważ jego duże liście intensywnie parują. Regularne nawadnianie sprzyja tworzeniu mięsistych owoców, ale podłoże powinno częściowo przeschnąć pomiędzy kolejnymi dawkami.
Systematyczne nawożenie tamarillo preparatami przeznaczonymi dla pomidorów wspiera rozwój pędów generatywnych, czyli tych odpowiedzialnych za kwitnienie i owocowanie. Przycinanie wczesną wiosną poprawia rozgałęzienie oraz zwiększa liczbę przyszłych zawiązków. Bez tego zabiegu roślina rośnie pionowo i ogranicza zdolność do plonowania, natomiast po cięciu zaczyna funkcjonować jak klasyczne drzewo owocowe przeznaczone do uprawy tarasowej.
Jak jeść owoce tamarillo? Smak, wartości odżywcze i zastosowanie w kuchni
Po rozkrojeniu owocu widać od razu, że skórka tamarillo jest dość gruba i wyraźnie gorzka, więc zwykle się jej nie je. Najlepszą częścią jest soczysty miąższ o lekko kwaskowym smaku, przypominającym połączenie pomidora z nutą marakui i śliwki. Najprostszy sposób podania polega na przekrojeniu owocu na pół i wyjedzeniu środka łyżeczką, podobnie jak w przypadku kiwi.
Dojrzałe owoce przybierają intensywnie pomarańczowoczerwony kolor i mają bardziej wyrazisty aromat. Warto wiedzieć, że smak tamarillo zależy także od warunków uprawy. Przy umiarkowanym ograniczeniu podlewania miąższ staje się bardziej intensywny i delikatnie pikantny.
Owoce tamarillo dostarczają witamin A i C, β‑karotenu oraz błonnika pokarmowego. Znajdują się w nich także flawonoidy, karotenoidy czy antocyjany, które wspierają ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.
W kuchni tamarillo można traktować zarówno jak owoc, jak i warzywo. Na surowo sprawdza się jako dodatek do sałatek, deserów albo kanapek zamiast klasycznego pomidora. Po obróbce termicznej nabiera głębszego, lekko winnego aromatu i dobrze komponuje się z daniami mięsnymi lub rybnymi. W Nowej Zelandii częściej trafia do sosów, chutneyów i marynat niż do słodkich przetworów. Można go również dusić z chili, imbirem czy czosnkiem jako naturalny składnik zakwaszający potrawy. Dzięki zawartości pektyn owoce pomagają zagęścić sos lub dżem bez dodatku mąki czy skrobi.
Połączenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach z potasem i żelazem sprawia, że tamarillo coraz częściej uznawane jest za składnik tzw. żywności funkcjonalnej, czyli produktów wspierających prawidłowe funkcjonowanie organizmu w ramach codziennej diety.
Źródła: deccoria.pl, Oxford Academic, MDPI
