Spis treści:
- Tojad mocny – silnie trująca roślina
- Jak pozbyć się tojadu z ogrodu?
- Objawy zatrucia tojadem
Tojad mocny – silnie trująca roślina
Tojad mocny (Aconitum firmum), znany dawniej pod ludową nazwą „mordownik”, to jedna z najbardziej toksycznych roślin spotykanych w polskich ogrodach. Jego naturalne siedliska obejmują głównie obszary górskie – Karpaty, Sudety i Pogórze – gdzie występuje na wilgotnych skrajach lasów, nad potokami i wśród ziołorośli halnych. Bylina osiąga do 120 cm wysokości, wytwarza wzniesione, grube i puste w środku łodygi oraz charakterystyczne, dłoniasto powcinane liście. Latem roślina zakwita – wytwarza wtedy gęste grona kwiatów w odcieniach fioletu, błękitu, rzadziej bieli, z których każdy przybiera formę hełmu, pod którym ukryte są miodniki dostępne wyłącznie dla trzmieli. Choć roślina prezentuje się efektownie, cała jej struktura – od korzeni po kwiaty – zawiera wyjątkowo groźne dla zdrowia alkaloidy.
Najniebezpieczniejszym składnikiem tojadu jest akonityna – neurotoksyna działająca na kanały sodowe w komórkach nerwowych. Nawet śladowe ilości (2–5 mg) mogą prowadzić do zgonu wskutek paraliżu mięśni oddechowych i zatrzymania akcji serca. Substancja ta wchłania się nie tylko przez przewód pokarmowy, ale także przez skórę, co czyni kontakt z rośliną potencjalnie niebezpiecznym nawet podczas zwykłych prac ogrodniczych. Dodatkowe zagrożenie stwarza benzylakonina, która wydłuża czas trwania objawów zatrucia i potęguje ich intensywność. Największe stężenie toksyn znajduje się w korzeniach, a ich uszkodzenie skutkuje uwolnieniem lepkiego soku o palącym zapachu. Mimo to odmiany ozdobne, takie jak ‘Albus’ czy ‘Rubellum’, są szeroko dostępne w sprzedaży, a ich atrakcyjny wygląd sprawia, że tojad nadal bywa świadomie sadzony w prywatnych ogrodach.
Jak pozbyć się tojadu z ogrodu?
Usuwanie tojadu mocnego wymaga precyzji i zabezpieczeń porównywalnych z procedurami stosowanymi przy pracy z chemikaliami. Ze względu na rozległy i głęboki system korzeniowy, najlepsze efekty przynosi tzw. metoda pełnego wykopu, wykonywana w okresie wczesnowiosennym lub późnojesiennym – wtedy roślina ma ograniczoną masę nadziemną, a wilgotna gleba ułatwia jej usunięcie. W każdej fazie pracy należy stosować środki ochrony indywidualnej: rękawice nitrylowe z podwójną warstwą, okulary ochronne i maskę przeciwpyłową typu FFP2. To nie przesada – podczas rozłupywania korzeni uwalniają się drobne włókna i cząsteczki soku, które mogą przedostać się do dróg oddechowych. Roślinę należy wykopać z marginesem bezpieczeństwa co najmniej 20 cm wokół bryły korzeniowej, a następnie zapakować ją w szczelny worek i przekazać do punktu odbioru odpadów zielonych klasyfikowanych jako niebezpieczne.
Młode siewki tojadu można rozpoznać już w pierwszym roku po kiełkowaniu – mają błyszczące, wachlarzowato powcinane liście przypominające miniaturę dorosłej rośliny. Ich ręczne usuwanie jest możliwe, ale każdorazowo należy dezynfekować narzędzia, najlepiej alkoholem izopropylowym, by nie dopuścić do rozprzestrzeniania toksyn na inne obszary ogrodu. W przypadku występowania tojadu w pobliżu drzew lub krzewów o delikatnym systemie korzeniowym, zamiast wykopywania zaleca się miejscowe zastosowanie preparatów zawierających 6-procentowy kwas pelargonowy – związek ten skutecznie niszczy tkanki liściowe, nie wnikając głęboko w glebę. Po usunięciu rośliny niezbędna jest dwuletnia obserwacja miejsca, ponieważ nasiona tojadu zachowują zdolność kiełkowania przez kilka sezonów, szczególnie w miejscach wilgotnych i lekko zacienionych.
Objawy zatrucia tojadem
Zatrucia tojadem mocnym zwykle wynikają z przypadkowego kontaktu z rośliną – najczęściej podczas prac ogrodniczych, gdy łodyga zostaje złamana gołą ręką, lub w sytuacjach, gdy korzeń tej byliny zostaje omyłkowo uznany za jadalny korzeń chrzanu. Zawarte w soku akonityna i benzylakonina mogą przenikać nawet przez nieuszkodzoną skórę. Objawy pojawiają się bardzo szybko – w ciągu kilku minut dochodzi do pieczenia i drętwienia jamy ustnej, uczucia zimna, zaburzeń czucia w kończynach i gwałtownego spadku ciśnienia krwi. W kolejnych etapach występują zaburzenia widzenia, trudności z oddychaniem, arytmia oraz ból łydek. W ciężkich przypadkach już po 60–90 minutach może dojść do porażenia układu oddechowego i zatrzymania akcji serca.
Obecnie nie istnieje uniwersalne antidotum, które mogłoby zneutralizować toksyny tojadu, dlatego kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie leczenia objawowego. Standardowe procedury obejmują płukanie żołądka i podanie węgla aktywowanego, który wiąże resztki toksyn w przewodzie pokarmowym. W wybranych szpitalach, które dysponują urządzeniami do hemodializy, możliwe jest częściowe usunięcie alkaloidów z osocza – jednak skuteczność tej metody maleje wraz z upływem czasu od kontaktu z rośliną.
Źródło: deccoria.pl
