Spis treści:
- Mniszek lekarski to "złoto" ogrodników
- Mniszek lekarski a mlecz polny - jak rozróżnić?
- Gnojówka z mniszka lekarskiego - darmowy nawóz o wysokiej zawartości potasu
- Jakie rośliny podlewać nawozem z mniszka?
Mniszek lekarski to "złoto" ogrodników
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) pochodzi z Eurazji, ale obecnie rośnie w strefach umiarkowanych niemal na całym świecie. W ogrodzie rozpoznamy go po niskiej rozecie liści, pustej łodydze z mlecznym sokiem i pojedynczym żółtym koszyczku kwiatowym. Jego największa siła kryje się pod ziemią: Cornell University CALS podaje, że korzeń palowy starszych roślin może sięgać około 198 cm, a University of Wisconsin-Madison wskazuje, że jedna roślina potrafi wytworzyć do 20 tys. żywotnych nasion. Dla właściciela trawnika to kłopot, a dla ogrodnika - gotowy surowiec na naturalny nawóz.
W Polsce mniszek najobficiej kwitnie w kwietniu i maju, a przy ciepłej wiośnie pierwsze kwiaty mogą pojawić się już pod koniec marca. To ważny moment dla zapylaczy, bo pszczoły i trzmiele szukają wtedy łatwo dostępnego pyłku oraz nektaru. Drugie, słabsze kwitnienie przypada zwykle na lipiec, dlatego najlepszym terminem zbioru mniszka z kwiatami jest przełom kwietnia i maja. Część roślin warto zostawić owadom, a część zebrać przed rozsianiem, zanim żółte główki zamienią się w dmuchawce.
Mniszek od wieków wykorzystywano szerzej niż jako roślinę łąkową: liście trafiały do sałatek, korzenie suszono i prażono jako zamiennik kawy, a z kwiatów robiono syropy, napary, herbatki i nalewki. Warto jednak pamiętać, że długie gotowanie syropu może osłabić część właściwości świeżych kwiatów. Dla ogrodu najważniejszy jest skład mniszka: potas, wapń, fosfor, żelazo, mangan, cynk, bor i miedź. Potas wspiera kwitnienie, owocowanie i gospodarkę wodną roślin, fosfor wzmacnia korzenie, a żelazo pomaga utrzymać zdrową zieleń liści.
Mniszek lekarski a mlecz polny - jak rozróżnić?
Mniszek lekarski najłatwiej rozpoznać po niskiej rozecie liści przy samej ziemi. Z jej środka wyrastają puste, bezlistne łodyżki, a każda niesie tylko jeden żółty koszyczek. Liście są głęboko powcinane, często z trójkątnymi ząbkami skierowanymi ku środkowi rozety, stąd dawne skojarzenie z "zębem lwa". Po przekwitnięciu roślina tworzy regularnego, kulistego dmuchawca.
Mlecz polny (Sonchus arvensis) wygląda inaczej: rośnie wyżej, zwykle do 60-150 cm, ma wzniesioną, rozgałęzioną łodygę i liście osadzone także na pędzie. Jego koszyczki pojawiają się po kilka na szczycie rośliny, a liście są nieregularnie klapowane, z kolczastymi ząbkami na brzegach. W terenie różnica jest więc prosta: mniszek to niska rozeta z osobnymi "antenkami" kwiatów, a mlecz - wyższa, bardziej rozłożysta roślina z kilkoma żółtymi kwiatami na jednym pędzie.
Zobacz również:
Pomyłki biorą się z języka potocznego, ponieważ "mleczem" często nazywa się każdy żółty kwiat z białym sokiem. Botanicznie to dwa różne rodzaje: mniszek należy do Taraxacum, a mlecz do Sonchus. Pomaga też termin kwitnienia. Mniszek najobficiej kwitnie w kwietniu i maju, natomiast mlecz polny rozwija koszyczki głównie od czerwca do października. Masowy żółty dywan na trawniku w kwietniu to więc najczęściej mniszek.
Do domowych preparatów ogrodowych najlepiej zbierać mniszek z czystych stanowisk: własnego ogrodu, nieopryskiwanej łąki albo trawnika oddalonego od ruchliwej drogi i pól traktowanych herbicydami. Materiał z poboczy, miejsc wyprowadzania psów czy obrzeży intensywnych upraw może przenieść do wiadra zanieczyszczenia. Pojedynczy mlecz w zbiorze nie zniszczy nawozu, ale najlepszy surowiec do gnojówki daje rozpoznany mniszek z kwiatami, zebrany podczas wiosennego kwitnienia.
Gnojówka z mniszka lekarskiego - darmowy nawóz o wysokiej zawartości potasu
Gnojówka z mniszka lekarskiego działa najlepiej wtedy, gdy do wiadra trafiają liście razem z żółtymi kwiatami. To ważny szczegół, ponieważ nastaw z mniszka z kwiatami ma lekko kwaśny odczyn, około pH 6, a przy tym zawiera więcej fosforu i potasu niż wersja przygotowana z samych liści. Właśnie dlatego ten domowy nawóz szczególnie dobrze pasuje do roślin owocujących oraz części gatunków lubiących lekko kwaśniejsze podłoże. Potas wspiera kwitnienie, dojrzewanie owoców i gospodarkę wodną roślin, fosfor pomaga korzeniom, a żelazo bierze udział w utrzymaniu zdrowej zieleni liści.
Składniki na gnojówkę z mniszka:
- Świeży mniszek lekarski z kwiatami i liśćmi: około 1 kg albo tyle, aby luźno zajął mniej więcej 1/3 wiadra. Najlepiej zbierać całe części nadziemne, czyli liście, kwiaty i łodyżki.
- Woda: najlepiej deszczówka, szczególnie wtedy, gdy nawóz ma trafić pod borówki, żurawinę, hortensje albo inne rośliny preferujące kwaśniejsze podłoże. Woda z kranu też się nada, ale przy roślinach kwasolubnych deszczówka będzie bezpieczniejszym wyborem.
- Pojemnik: plastikowe wiadro o pojemności 10-15 l lub beczka ustawione w cieniu albo półcieniu. Metalowych naczyń lepiej unikać przy fermentujących nawozach roślinnych.
Jak przygotować i stosować gnojówkę z mniszka?
- Włóż mniszek do wiadra. Roślin nie trzeba drobno siekać, choć można je lekko rozdrobnić, żeby szybciej oddawały składniki do wody.
- Zalej wodą i odstaw w cień. Nastaw powinien mieć dostęp powietrza, więc pojemnik najlepiej przykryć luźno, np. siatką albo pokrywką położoną bez szczelnego domykania.
- Mieszaj regularnie. Najlepiej raz dziennie zwykłym patykiem, a jeśli nie ma takiej możliwości, przynajmniej kilka razy w tygodniu. Mieszanie wyrównuje fermentację i pomaga rozbić pływającą warstwę roślin.
- Czekaj na koniec fermentacji. Przy ciepłej pogodzie gnojówka zwykle dojrzewa po 14-20 dniach, ale pełny proces może potrwać 2-4 tygodnie. Gotowość poznaje się po tym, że z powierzchni znikają bąbelki.
- Przecedź albo ostrożnie odlej płyn. Resztki roślinne można zostawić na dnie wiadra, a później dorzucić na kompost.
- Rozcieńcz przed podlewaniem. Do nawożenia stosuje się proporcję 1:10, czyli jedną część gnojówki na dziesięć części wody. Rośliny podlewa się przy ziemi raz w tygodniu, najlepiej rano albo wieczorem, taką ilością roztworu, jak przy zwykłym podlewaniu.
Gnojówa z mniszka jest potrzebna w pierwszej części sezonu, gdy rośliny intensywnie budują liście, pąki i zawiązki owoców. Potas pomaga im lepiej gospodarować wodą, fosfor wzmacnia korzenie, a obecne w mniszku mikroelementy, wspierają prawidłowy wzrost oraz wybarwienie liści. Fermentowany płyn zasila też glebę materią organiczną i pobudza aktywność mikroorganizmów, więc warto stosować go również na słabszych, zmęczonych stanowiskach oraz jako dodatek przy kompostowaniu resztek roślinnych.
Jakie rośliny podlewać nawozem z mniszka?
Gnojówka z mniszka najlepiej sprawdza się przy roślinach, które w sezonie intensywnie kwitną, zawiązują owoce albo szybko odbudowują liście po zbiorach. Najbardziej wdzięczne będą:
- truskawki,
- poziomki,
- maliny,
- porzeczki,
- agrest
- drzewa owocowe.
Potrzebują regularnych dawek potasu i fosforu. Pierwszy pierwiastek wspiera gospodarkę wodną, dojrzewanie plonów i odporność na stres, drugi pomaga korzeniom. Warto podać ją również pomidorom, papryce i ogórkom, szczególnie przed kwitnieniem oraz w czasie zawiązywania pierwszych owoców, traktując ją jako uzupełnienie nawożenia, a nie jedyny pokarm przez cały sezon.
Osobnej uwagi wymagają borówka amerykańska, żurawina, hortensje, azalie, rododendrony i wrzosy. Gnojówka przygotowana z mniszka z kwiatami ma lekko kwaśny odczyn, około pH 6, dlatego lepiej pasuje do tej grupy niż wiele innych domowych nastawów roślinnych, które osiągają odczyn obojętny albo lekko zasadowy.
Przy borówce trzeba jednak zachować ostrożność, ponieważ jej optymalna gleba jest dużo kwaśniejsza, zwykle w granicach pH 3,5-5. Mniszkowa gnojówka może być dodatkiem, lecz nie zastąpi kwaśnego podłoża, ściółki z kory, siarki ogrodniczej albo nawozu przeznaczonego do borówek. W przypadku borówki nawóz warto mocniej rozcieńczyć, zwłaszcza wtedy, gdy gleba ma zbyt wysokie pH.
Nawóz mniszka można włączyć także do pielęgnacji roślin ozdobnych, które tworzą dużo pąków: róż, piwonii, liliowców, dalii, hortensji ogrodowych i balkonowych pelargonii. Działa łagodnie, więc pasuje do regularnego zasilania w pierwszej części sezonu, gdy rośliny budują masę liściową i przygotowują się do kwitnienia.
Źródła: deccoria.pl
