Spis treści:
- Wygląd serdecznika pospolitego
- Uprawa serdecznika pospolitego
- Zbiór i przechowywanie serdecznika pospolitego
- Właściwości i zastosowanie serdecznika pospolitego
Wygląd serdecznika pospolitego
Serdecznik pospolity to wieloletnia bylina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), osiągająca wysokość 50-120 cm, o krzaczastym pokroju. System korzeniowy jest palowy, silnie rozwinięty.
Łodyga jest czterokanciasta, pokryta drobnymi włoskami. Liście ułożone naprzeciwlegle wyrastają na długich ogonkach. Dolne mają kształt dłoniasto-wrębny, podzielone są na 3-5 klapek. Górne są węższe, trójklapowe lub lancetowate. Mają charakterystyczny gorzkawy zapach po roztarciu.
Kwiaty są drobne (10-12 mm), jasnoróżowe do bladofioletowych, zebrane w okółki w kątach górnych liści. Kwitnienie przypada na okres od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na cztery trójkątne niełupki o długości 2-3 mm.
Uprawa serdecznika pospolitego
Serdecznik preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste, osłonięte od wiatru. Najlepiej rośnie na glebach przepuszczalnych, próchniczych o pH 6,5-7,5.
Nasiona wysiewa się na głębokość 0,5 cm, w rzędach oddalonych o 40-50 cm. Siew wiosenny wymaga stratyfikacji przez 2-3 tygodnie w temperaturze 4-5°C. Młode rośliny przerzedza się, zachowując odstępy 30-40 cm.
Podlewanie jest konieczne jedynie w okresach suszy. Nawożenie ogranicza się do wiosennego zastosowania kompostu w ilości 2-3 kg na 1 mkw.
Pielęgnacja obejmuje głównie usuwanie chwastów i przycinanie pędów kwiatostanowych, aby zapobiec nadmiernemu rozsiewaniu. Rozmnażanie odbywa się przez wysiew nasion lub podział kęp. Roślina jest całkowicie mrozoodporna.
Zbiór i przechowywanie serdecznika pospolitego
Surowcem są ziele oraz liście. Zbioru dokonuje się w czasie kwitnienia, ścinając górne części pędów na wysokości 20-30 cm od ziemi.
Suszy się je w przewiewnych, zacienionych miejscach w temperaturze do 35°C przez 5-7 dni. Przechowuje się w szczelnie zamkniętych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu. Surowiec zachowuje właściwości lecznicze przez 12-18 miesięcy.
Właściwości i zastosowanie serdecznika pospolitego
Główne grupy substancji aktywnych występujących w serdeczniku to:
- glikozydy irydoidowe (leonuryd, ajugozyd) - działające uspokajająco i obniżające ciśnienie krwi;
- alkaloidy (stachydryna, leonuryna) - o działaniu spazmolitycznym;
- flawonoidy (rutyna, kwercetyna) - wykazujące działanie przeciwutleniające;
- garbniki - o właściwościach przeciwzapalnych;
- olejek eteryczny - działający rozkurczowo.
Serdecznik stosowany jest głównie w leczeniu chorób układu krążenia, w łagodnych formach nerwicy serca, zaburzeniach rytmu i nadciśnieniu tętniczym. Wykazuje działanie uspokajające i rozkurczowe na mięśnie gładkie. Stosowany również w zaburzeniach układu pokarmowego o podłożu nerwicowym i jako środek wspomagający w okresie menopauzy.
Preparatów z serdecznika nie zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią, osobom z niskim ciśnieniem krwi oraz przyjmującym leki nasercowe. Przed zastosowaniem ziela warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Serdecznik jest również cenną rośliną miododajną, dostarczającą pszczołom nektaru w środku lata.
