Spis treści:
- Warzucha lekarska - historia "trawy szkorbutowej"
- Jak uprawiać warzuchę w ogrodzie?
- Właściwości lecznicze warzuchy. Jak wykorzystać ją w kuchni?
Warzucha lekarska (Cochlearia officinalis) to zapomniana bylina, która dawniej chroniła marynarzy przed szkorbutem dzięki wysokiej zawartości witaminy C. Dziś warto uprawiać ją w ogrodzie, ponieważ dobrze rośnie w wilgotnym półcieniu, jest łatwa w pielęgnacji, przyciąga zapylacze, a jej pikantne liście o smaku musztardy i chrzanu można dodawać do sałatek, kanapek oraz twarożku.
Warzucha lekarska - historia "trawy szkorbutowej"
Zanim na statkach pojawiły się cytrusy i kiszonki, warzucha lekarska (Cochlearia officinalis) była jednym z najcenniejszych źródeł witaminy C.
Marynarze zabierali ją na pokład, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na szkorbut. Choroba prowadziła m.in. do osłabienia, krwawienia dziąseł i problemów z gojeniem ran, dlatego podczas wielomiesięcznych wypraw odpowiedni zapas świeżych roślin mógł decydować o zdrowiu całej załogi.
Łacińska nazwa Cochlearia pochodzi od łacińskiego słowa cochlear, oznaczającego... łyżkę. To nawiązanie do charakterystycznego kształtu liści, które przypominają małe łyżeczki.
W naturze rośnie głównie na wilgotnych terenach nadmorskich Europy, dlatego najlepiej czuje się tam, gdzie ziemia długo utrzymuje wilgoć. Jej liście mają wyraźny, lekko ostry smak, który od razu przywodzi na myśl inne rośliny z tej samej grupy, jak gorczyca czy rzodkiewka. Dawniej często rosła w ogrodach zielarskich, jednak z czasem niemal całkowicie ustąpiła miejsca popularniejszym ziołom i warzywom.
To bylina dorastająca do około 50 cm wysokości. Ma mięsiste, nerkowate liście na długich ogonkach, a od maja aż do września obsypuje się drobnymi, białymi kwiatami zebranymi w luźne grona. Są one chętnie odwiedzane przez pszczoły i inne owady zapylające, dlatego warzucha dobrze wpisuje się także w założenia ogrodu przyjaznego naturze.
Zobacz również:
Jak uprawiać warzuchę w ogrodzie?
Warzucha lekarska bardzo dobrze radzi sobie w przydomowych ogrodach. Najlepiej rośnie w wilgotnej ziemi, w półcieniu albo cieniu. Jeśli gleba szybko przesycha, będzie rosła słabiej.
Najlepsza będzie żyzna, próchniczna gleba bogata w wapń. W czasie letnich upałów warto regularnie ją podlewać i wyściółkować ziemię wokół rośliny, aby ograniczyć utratę wilgoci.
Warzuchę można wysiewać bezpośrednio do gruntu od marca do kwietnia lub ponownie od sierpnia do września. Nasion nie należy przykrywać ziemią, ponieważ do kiełkowania potrzebują światła. Pierwsze siewki pojawiają się zwykle po dwóch-trzech tygodniach. Gdy podrosną, warto je przerwać, pozostawiając około 15 cm odstępu między roślinami.
Jeśli wysiejemy warzuchę wiosną, pierwsze liście można zbierać już latem.
Ciekawostka: Jest to jedna z nielicznych roślin przyprawowych, która długo pozostaje zielona. Przy łagodnej zimie lub lekkim okryciu świeże liście można zbierać nawet po pierwszych przymrozkach.
Właściwości lecznicze warzuchy. Jak wykorzystać ją w kuchni?
Największym atutem warzuchy lekarskiej jest bardzo wysoka zawartość witaminy C. To właśnie dzięki niej przez wieki uznawano ją za naturalne wsparcie w okresach, gdy dostęp do świeżych warzyw był mocno ograniczony.
W medycynie ludowej przypisywano jej również działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i wspomagające odporność. Stosowano ją przy przeziębieniach, katarze, problemach z zatokami oraz do przemywania drobnych ran i stanów zapalnych skóry. Zawarte w roślinie saponiny wiązano z działaniem moczopędnym oraz wspieraniem usuwania nadmiaru wody z organizmu.
Warto jednak pamiętać, że są to przede wszystkim tradycyjne zastosowania. Warzucha lekarska może być wartościowym elementem codziennej diety, ale nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza.
Największą niespodzianką warzuchy jest jej smak. Za charakterystyczną ostrość odpowiadają glukozynolany - naturalne związki obecne również w gorczycy, rzodkiewce i chrzanie. To właśnie one sprawiają, że młode liście mają wyraźny, lekko musztardowy aromat.
Najlepiej smakują na surowo. Można dodawać je do:
- sałatek,
- kanapek,
- twarożku,
- past jajecznych,
- masła ziołowego.
Intensywny smak najlepiej zachowują świeże liście - po dłuższej obróbce cieplnej stają się znacznie łagodniejsze.
Świetnie sprawdzają się również jako pikantny dodatek do serów albo zamiennik rukoli. Do gorących potraw warto dorzucać je dopiero pod koniec gotowania, aby zachowały swój charakterystyczny smak.
Najdelikatniejsze są młode liście zbierane przed kwitnieniem. Z czasem stają się bardziej ostre, dlatego starsze egzemplarze lepiej traktować jako aromatyczną przyprawę niż główny składnik potraw.
Choć dziś warzucha lekarska należy do najbardziej zapomnianych roślin zielarskich, trudno znaleźć drugą bylinę o tak ciekawej historii. Przez stulecia pomagała ludziom przetrwać długie morskie wyprawy, a dziś może po prostu wzbogacić ogród i talerz. Niewiele roślin może pochwalić się tym, że kiedyś ratowały życie na morzu, a dziś mogą stać się jedną z najciekawszych przypraw w ogrodzie.
Źródło: deccoria.pl
