Spis treści:
- Jakie węże występują w Polsce?
- Gdzie najczęściej ukrywają się węże? Kryjówki wokół domu i w ogrodzie
- Co zrobić, gdy znajdziesz węża w ogrodzie?
Jakie węże występują w Polsce?
W Polsce naturalnie występuje zaledwie 5 gatunków węży, z czego tylko jeden jest jadowity. Wszystkie są objęte ochroną i odgrywają ważną rolę w ekosystemie, regulując liczebność gryzoni i płazów oraz innych drobnych kręgowców. Wśród krajowych węży wyróżnia się gatunki:
- Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix)
Najpospolitszy krajowy gatunek węża - można go łatwo rozpoznać po dwóch jasnych, bladożółtawych plamach z tyłu głowy, okrągłych źrenicach, ciemnym grzbiecie i żółtawym brzuchu. Zaskroniec to wąż niejadowity, silnie związany z wilgotnymi środowiskami - najczęściej można go spotkać w pobliżu zbiorników i cieków wodnych oraz na wilgotnych łąkach, gdzie poluje głównie na płazy i ryby. Mogą osiągać do 140 cm długości. Grzbiet zazwyczaj szary, szarozielony lub brązowawy, często z ciemnymi, drobnymi plamkami. Czasami wchodzi do ogrodów z oczkami wodnymi.
- Gniewosz plamisty (Coronella austriaca)
To niewielki, rzadko spotykany i niejadowity wąż o miedzianym lub rdzawobrązowym połysku oraz ciemną plamą, tzw. podkową z tyłu głowy. Z uwagi na ciemniejsze plamki na grzbiecie, które mogą się układać w zygzak, gniewosz często jest mylony ze żmiją zygzakowatą - jednak w odróżnieniu od niej, ma okrągłe źrenice i błyszczące łuski. Wąż dorasta do 60-80 cm długości. Preferuje ciepłe, suche, silnie nasłonecznione i raczej otwarte siedliska - wrzosowiska, suche łąki, kamieniste zbocza, skraje lasów, przytorza i kamieniołomy.
- Wąż Eskulapa (Zamenis longissimus)
Największy dziko żyjący wąż w Polsce - może osiągać ponad 2 m długości. Ma smukłe, ale silne ciało, gładkie łuski i oliwkowo‑brązowy grzbiet z jaśniejszymi cętkami. Wąż Eskulapa nie jest jadowity. Zamieszkuje skraje lasów liściastych w pobliżu słonecznych polan i dolin rzecznych, gdzie często bytuje w koronach drzew. W Polsce spotykany głównie w Bieszczadach i dolinie Sanu.
- Żmija zygzakowata (Vipera berus)
To jedyny jadowity wąż w Polsce - ma stosunkowo krępe ciało, wyraźnie trójkątną głowę oddzieloną od szyi oraz pionową źrenicę. W przypadku szarych i brązowych osobników na grzbiecie jest widoczny ciemny zygzak, ale występują także niemal czarne żmije, u których wzór jest niewidoczny. Wąż ten preferuje mozaikę wilgotnych i suchych siedlisk: wrzosowiska, skraje lasów, torfowiska, obrzeża łąk, a także nasłonecznione stoki i polany. Niekiedy zagląda także do ogrodów, zwłaszcza przy łąkach, lasach i nieużytkach. Dorosłe osobniki osiągają zazwyczaj do 50-70 cm długości.
Cenna rada: Żmija zazwyczaj unika kontaktu z człowiekiem – do ukąszeń dochodzi najczęściej, gdy zostaje nadepnięta lub jest celowo chwytana.
- Zaskroniec rybołów (Natrix tessellata)
Jego krajowa populacja jest bardzo nieliczna i ma jedynie charakter punktowy. Zaskroniec rybołów to niejadowity wąż, silnie związany ze środowiskiem wodnym - zasiedla brzegi starorzeczy i jezior o bogatej roślinności wodnej. Jego dieta składa się głównie z ryb, a także płazów. Ma mozaikowaty wzór z ciemnych plam na oliwkowo‑brązowym grzbiecie - gatunek nie ma żółtawych plam, charakterystycznych dla zaskrońca zwyczajnego.
Gdzie najczęściej ukrywają się węże? Kryjówki wokół domu i w ogrodzie
Węże szukają przede wszystkim miejsc, które łączą trzy cechy: spokój, osłonę przed drapieżnikami i stabilną temperaturę. W przydomowych ogrodach i na działkach chętnie wykorzystują wszelkie dzikie zakamarki - wysoką, nieskoszoną trawę, gęste krzewy, zarośnięte skarpy, obrzeża kompostowników czy też zaniedbane fragmenty rabat, gdzie roślinność tworzy gęstą osłonę.
Bardzo atrakcyjne są też miejsca nasłonecznione, ale jednocześnie dające możliwość szybkiego schowania się - kamienne murki, szczeliny między płytami chodnikowymi, sterty kamieni, skalniaki, suche nasypy, jak również okolice oczek wodnych lub naturalnych zbiorników i cieków, bo tam zwykle jest też więcej pokarmu.
Bezpośrednio wokół domu węże często korzystają z typowo technicznych kryjówek: stosów drewna, palet, desek opartych o ścianę, składowisk cegieł, gruzu, porzuconych płyt betonowych, starych opon, pustych donic i wszelkich przedmiotów długo leżących w jednym miejscu. Pod nimi temperatura jest łagodniejsza, wilgotność stabilna, a do tego kryją się tam myszy i nornice, które przyciągają drapieżniki.
Węże potrafią też wślizgiwać się pod tarasy, schody, fundamenty szop i altan, do nieużywanych piwniczek czy pod folie i agrowłókniny, jeżeli leżą na ziemi. Dlatego to właśnie zaniedbane, zagracone, rzadko odwiedzane narożniki ogrodu i obejścia są najczęstszymi kryjówkami - tam, gdzie rzadko chodzimy i leży coś, pod co da się wejść. Dlatego pozostań czujnym w takich miejscach, a jeżeli bierzesz się za porządki, staraj się zawsze sprawdzać ewentualne kryjówki z bezpiecznej odległości np. przy pomocy latarki.
Co zrobić, gdy znajdziesz węża w ogrodzie?
Najważniejsze jest zachowanie spokoju, odsunięcie się i danie wężowi drogi ucieczki - gady te unikają ludzi i najczęściej same odchodzą, jeżeli nie poczują się w żaden sposób osaczone - w przeciwnym razie mogą zacząć się bronić. Dlatego nie zbliżaj się do węża - nie próbuj go dotykać, łapać, przepędzać ani tym radziej podnosić kijem. Po prostu stań kilka metrów dalej, obserwuj z boku i pozwól mu spokojnie odejść. Pamiętaj, że wszystkie krajowe gatunki węży są objęte ochroną prawną - nie wolno ich zabijać, umyślnie płoszyć ani niszczyć kryjówek. Aby zapobiec ponownym wizytom gadów, postaraj się usunąć ich ewentualne kryjówki i nie stwarzać im dogodnych warunków do bytowania na działce.
Źródła: deccoria.pl, lasy.gov.pl
