Spis treści:
- Wygląd bazylii pospolitej
- Uprawa bazylii pospolitej
- Zbiór i przechowywanie bazylii pospolitej
- Właściwości i zastosowanie bazylii pospolitej
Wygląd bazylii pospolitej
Bazylia pospolita to roślina jednoroczna, osiągająca wysokość 20-60 cm, o wzniesionym, krzaczastym pokroju. Posiada płytki system korzeniowy. Łodygi są czworokątne, zielone lub fioletowo nabiegłe, wyprostowane, z licznymi odgałęzieniami.
Liście wyrastają naprzeciwlegle na łodydze i osiągają długość 3-5 cm. Mają kształt jajowaty do lancetowatego, z lekko ząbkowanym brzegiem. Charakterystyczną cechą bazylii jest obecność gruczołów olejkowych na powierzchni liści, które uwalniają intensywny aromat.
Kwiaty bazylii są drobne (5-10 mm), białe lub jasnoróżowe, zebrane w okółki tworzące luźne kwiatostany. Kwitnienie przypada na okres od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na cztery czarne nasiona.
Uprawa bazylii pospolitej
Bazylia wymaga ciepłego, osłoniętego stanowiska, najlepiej w pełnym słońcu. Jest rośliną ciepłolubną, wrażliwą na niskie temperatury - przymrozki powodują jej obumarcie.
Preferuje gleby żyzne, próchnicze, o pH 6,0-7,5, dobrze przepuszczalne, utrzymujące wilgoć. W uprawie doniczkowej sprawdza się podłoże uniwersalne z dodatkiem perlitu.
Wysiew nasion rozpoczyna się w marcu-kwietniu, w pomieszczeniach, przy temperaturze 20-25°C. Nasiona wysiewa się płytko (0,5 cm głębokości). Kiełkowanie następuje po 7-14 dniach. Na stałe miejsce sadzonki przenosi się po 15 maja, w rozstawie 20-30 cm.
Podlewanie powinno być regularne, ale umiarkowane. Najlepiej podlewać rano, unikając moczenia liści. Nawożenie przeprowadza się co 2-3 tygodnie nawozami o zrównoważonym składzie NPK (azot-fosfor-potas).
Pielęgnacja obejmuje usuwanie pędów kwiatowych, co stymuluje produkcję nowych liści. Regularne przycinanie wierzchołków sprzyja krzewistemu wzrostowi.
Rozmnażanie odbywa się przez nasiona lub sadzonki pędowe. Jako roślina jednoroczna, bazylia nie wymaga przygotowania do zimy.
Zbiór i przechowywanie bazylii pospolitej
Zbiór liści rozpoczyna się, gdy roślina osiągnie wysokość około 15 cm. Zbiera się młode, zdrowe liście lub całe pędy, najlepiej rano, po obeschnięciu rosy, gdy zawartość olejków eterycznych jest najwyższa.
Suszenie powinno odbywać się w miejscu zacienionym, ciepłym (20-35°C) i dobrze wentylowanym. Można suszyć całe pędy, wiążąc je w pęczki, lub same liście rozłożone cienką warstwą. Liście są suche, gdy łatwo kruszą się w palcach.
Suszoną bazylię przechowuje się w szczelnie zamkniętych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu. Zachowuje aromat przez 6-12 miesięcy. Świeże liście można również zamrozić lub przechowywać w oliwie.
Właściwości i zastosowanie bazylii pospolitej
Bazylia zawiera liczne związki aktywne biologicznie. Najważniejsze substancje czynne to:
- olejek eteryczny (eugenol, linalol, cytral) - działa przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
- flawonoidy - wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne;
- garbniki - mają właściwości ściągające;
- saponiny - wspierają trawienie;
- witaminy (A, C, K) - wzmacniają odporność.
Bazylia znajduje zastosowanie zarówno w kuchni, jak i w ziołolecznictwie. Liście wykorzystuje się jako przyprawę do dań z pomidorów, makaronów, sałatek i sosów. Są podstawowym składnikiem włoskiego pesto i doskonale komponują się z serami.
W medycynie ludowej bazylia stosowana jest jako środek rozkurczowy i przeciwzapalny. Wspomaga trawienie, łagodzi wzdęcia i niestrawność. Działa antyseptycznie na drogi oddechowe. Napar z bazylii (1-2 łyżeczki suszonych liści na szklankę wrzątku, napar pod przykryciem przez 10 minut) można pić 2-3 razy dziennie.
W aromaterapii olejek bazyliowy stosuje się do łagodzenia stresu i bólu głowy. W kosmetyce ekstrakty z bazylii dodawane są do preparatów przeciwtrądzikowych ze względu na właściwości antybakteryjne.
Przed zastosowaniem bazylii w celach leczniczych należy skonsultować się z lekarzem. Nie zaleca się stosowania olejku przez kobiety w ciąży i dzieci poniżej 6 roku życia.
