Spis treści:
- Wygląd chmielu zwyczajnego
- Uprawa chmielu zwyczajnego
- Zbiór i przechowywanie chmielu zwyczajnego
- Właściwości i zastosowanie chmielu zwyczajnego
Wygląd chmielu zwyczajnego
Chmiel zwyczajny to wieloletnia roślina pnąca z rodziny konopiowatych (Cannabaceae), osiągająca wysokość 6-8 m. Łodyga jest wijąca, cienka, szorstka, pokryta haczykowatymi włoskami, które ułatwiają wspinanie się po podporach. Liście wyrastają naprzeciwlegle na długich ogonkach, mają kształt sercowaty, z 3-5 klapami, o długości 7-12 cm i szerokości 5-10 cm.
Chmiel jest rośliną dwupienną - kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych roślinach. Kwiaty męskie są drobne, żółtozielone, zebrane w luźne wiechy. Kwiaty żeńskie tworzą szyszkowate kwiatostany o długości 2-5 cm, złożone z dachówkowato ułożonych przysadek i przykwiatków.
Kwitnienie przypada na okres od lipca do sierpnia. Owocem jest orzeszek o długości 2-3 mm, spłaszczony, żółtobrązowy, otoczony błoniastym okwiatem.
Uprawa chmielu zwyczajnego
Chmiel preferuje stanowiska słoneczne lub lekko zacienione, osłonięte od silnych wiatrów. Najlepiej rośnie na glebach głębokich, przepuszczalnych, próchniczych o pH 6,0-7,5. Ze względu na silny wzrost pionowy wymaga solidnych podpór o wysokości minimum 4 m.
Sadzenie przeprowadza się wiosną (marzec-kwiecień) lub jesienią (październik-listopad). Sadzonki uzyskane z podziału kłączy umieszcza się w dołkach o wymiarach 40×40×40 cm, w rozstawie 1,5-2 m. Głębokość sadzenia wynosi 10-15 cm.
Podlewanie powinno być regularne, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu i suszy. Nawożenie obejmuje wiosenne zastosowanie kompostu oraz nawozów wieloskładnikowych bogatych w potas i fosfor.
Pielęgnacja polega na corocznym przycinaniu pędów jesienią po zbiorze lub wczesną wiosną przed rozpoczęciem wegetacji. Pędy przycina się na wysokości 2-3 cm nad poziomem gleby. Latem usuwa się dolne liście i pędy boczne do wysokości 50-60 cm, co poprawia wentylację i zmniejsza ryzyko chorób grzybowych.
Rozmnażanie odbywa się głównie przez podział kłączy wczesną wiosną lub przez sadzonki pędowe pobierane w maju. Na zimę warto zabezpieczyć podstawę roślin warstwą kompostu lub ściółki o grubości 10-15 cm.
Zbiór i przechowywanie chmielu zwyczajnego
Zbiór szyszek chmielowych przeprowadza się pod koniec sierpnia lub na początku września, gdy przybierają żółtozieloną barwę, stają się papierowe w dotyku i wydzielają charakterystyczny aromat. Szyszki ścina się wraz z pędami, a następnie oddziela ręcznie.
Suszenie powinno odbywać się w przewiewnym, zacienionym miejscu w temperaturze nieprzekraczającej 40°C. Szyszki rozkłada się cienką warstwą na siatce lub papierze. Proces trwa 5-7 dni.
Przechowywanie wymaga szczelnie zamkniętych pojemników, najlepiej szklanych, umieszczonych w chłodnym, suchym i ciemnym miejscu. W takich warunkach suszone szyszki zachowują swoje właściwości do 12 miesięcy.
Właściwości i zastosowanie chmielu zwyczajnego
Substancje czynne chmielu znajdują się głównie w żółtych gruczołkach lupulinowych pokrywających szyszki żeńskie.
Grupy związków występujących w chmielu zwyczajnym to:
- żywice goryczkowe (humulon, lupulon) - działają przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i uspokajająco;
- olejek eteryczny (mircen, humulen) - wykazuje działanie uspokajające i przeciwskurczowe;
- flawonoidy (ksantohumol) - mają właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne;
- związki estrogenne (8-prenylnaringenina) - działają fitoestrogennie.
Chmiel stosowany jest przede wszystkim jako składnik preparatów o działaniu uspokajającym i nasennym. Wykazuje synergistyczne działanie z innymi ziołami o podobnych właściwościach, jak kozłek lekarski czy melisa. Chmiel znalazł także zastosowanie w leczeniu objawów menopauzy dzięki obecności fitoestrogenów.
W piwowarstwie szyszki chmielowe są niezbędnym składnikiem nadającym piwu charakterystyczną gorycz, aromat oraz właściwości konserwujące.
Stosowanie chmielu w celach leczniczych powinno być konsultowane z lekarzem. Przeciwwskazania obejmują ciążę, karmienie piersią, depresję oraz przyjmowanie leków hormonalnych lub nasennych.
