Spis treści:
- Wygląd tysiącznika - budowa rośliny i cechy charakterystyczne
- Uprawa tysiącznika - wymagania i pielęgnacja
- Zbiór, suszenie i przechowywanie
- Właściwości i zastosowanie tysiącznika
- Ważne informacje o roślinie
Wygląd tysiącznika - budowa rośliny i cechy charakterystyczne
Tysiącznik (Centaurium erythraea) jest rośliną dwuletnią o wysokości 15-50 cm. Roślina wykształca cienki, słabo rozgałęziony korzeń palowy, który sięga na głębokość do 20 cm.
Charakterystyczną cechą rozwoju tysiącznika jest tworzenie w pierwszym roku wegetacji różyczki liściowej. Składa się ona z jajowatych lub eliptycznych liści odziomkowych o długości 2-4 cm i szerokości 1-2 cm. Liście te są całobrzegie i tworzą rozetę przyziemną. W drugim roku rozwoju pojawia się wzniesiona, kanciasta łodyga o charakterystycznym czerwonawym zabarwieniu, która w górnej części rozgałęzia się widlasto. Na łodydze wyrastają naprzeciwległe, siedzące liście o długości 1-2,5 cm, które są wyraźnie mniejsze od liści odziomkowych.
Roślina kwitnie od czerwca do września. Kwiaty wyróżniają się różowym lub jasnoróżowym zabarwieniem i tworzą szczytowe kwiatostany przypominające baldachy. Pojedynczy kwiat ma średnicę 8-15 mm i składa się z pięciu płatków korony, które u nasady zrastają się w rurkę o długości 6-8 mm. Po przekwitnięciu powstaje dwukomorowa torebka, w której znajdują się liczne, drobne nasiona o średnicy około 0,3 mm.
Uprawa tysiącznika - wymagania i pielęgnacja
Tysiącznik najlepiej rośnie w miejscach słonecznych lub lekko zacienionych. Do prawidłowego rozwoju wymaga gleb świeżych i przepuszczalnych, z pH w zakresie 6,0-7,5, które są zasobne w wapń. Przy planowaniu nasadzeń należy zachować rozstawę 15-20 cm między roślinami.
Wysiew nasion przeprowadza się bezpośrednio do gruntu, wybierając termin wczesnej wiosny lub późnego lata. Nasiona umieszcza się płytko, na głębokości 0,2-0,3 cm. Proces kiełkowania trwa 14-21 dni i wymaga temperatury 18-22°C.
Tysiącznik jest rośliną mało wymagającą w uprawie. Nie potrzebuje intensywnego nawożenia ani częstego podlewania. Rozmnaża się wyłącznie przez nasiona, które osiągają dojrzałość we wrześniu i październiku. W trakcie sezonu wegetacyjnego nie wymaga szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych, a przed zimą nie trzeba stosować dodatkowych zabezpieczeń.
Zbiór, suszenie i przechowywanie
Ziele tysiącznika pozyskuje się w okresie kwitnienia, ścinając rośliny 5 cm nad ziemią. Optymalną porą zbioru jest słoneczny dzień po ustąpieniu rosy. Zebrany materiał suszy się w przewiewnym, zacienionym miejscu w temperaturze 30-35°C, rozkładając cienką warstwą na papierze lub tkaninach. Proces suszenia trwa 4-7 dni. Prawidłowo wysuszony surowiec zachowuje naturalną barwę i charakterystyczny gorzki smak.
Wysuszone ziele należy przechowywać w szczelnych, ciemnych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu. Okres przydatności nie przekracza 12 miesięcy.
Właściwości i zastosowanie tysiącznika
Bogactwo substancji biologicznie czynnych zawartych w zielu tysiącznika sprawia, że jest to jedna z najcenniejszych roślin leczniczych stosowanych w dolegliwościach układu pokarmowego. Badania fitochemiczne wykazały obecność następujących grup związków aktywnych:
- substancje goryczowe (głównie gencjopikryna i erytrocentauryna) stymulujące wydzielanie soków trawiennych i żółci - mechanizm ich działania polega na pobudzaniu receptorów smaku gorzkiego oraz zakończeń nerwowych w błonie śluzowej przewodu pokarmowego;
- związki fenolowe wspomagające procesy trawienia poprzez zwiększenie przepływu krwi w naczyniach układu pokarmowego;
- flawonoidy o działaniu przeciwzapalnym, które zmniejszają stan zapalny błony śluzowej żołądka;
- sole mineralne wspierające prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego.
Surowiec znajduje zastosowanie w formie naparów, wyciągów płynnych i nalewek. Ze względu na silne działanie farmakologiczne konieczne jest przestrzeganie zalecanych dawek. Przeciwwskazaniami do stosowania są: choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, nadkwaśność, ciąża i okres karmienia piersią. Systematyczne stosowanie preparatów z tysiącznika wspomaga pracę wątroby, usprawniając procesy detoksykacji organizmu.
Roślina wykazuje właściwości bakteriostatyczne wobec niektórych szczepów bakterii chorobotwórczych. W medycynie ludowej stosowana zewnętrznie do przemywania ran i wyprysków skórnych. Stanowi również cenne źródło nektaru dla pszczół i innych owadów zapylających.
Ważne informacje o roślinie
- Stanowisko: słoneczne, półcieniste
- Wilgotność: podłoże przepuszczalne, suche
- Podlewanie: umiarkowane
- Wysokość: 15-50 cm
- Pokrój: wyprostowany
- Termin kwitnienia: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień
- Zimozielona: nie
- Roślina ozdobna z: kwiaty, liście
