Spis treści:
- Czym jest przemienne owocowanie drzew i jakie gatunki są na nie najbardziej podatne?
- Główne przyczyny owocowania drzew co drugi rok
- Ręczne przerywanie zawiązków owoców - klucz do corocznego i obfitego plonowania
- Jak pielęgnować drzewa owocowe, by owocowały co roku?
Czym jest przemienne owocowanie drzew i jakie gatunki są na nie najbardziej podatne?
Przemienne owocowanie drzew oznacza, że po sezonie obfitych zbiorów następuje rok słabego kwitnienia i niewielkiej liczby owoców. Zjawisko ma podłoże biologiczne i wiąże się ze zmianą udziału pąków kwiatowych oraz liściowych. W roku urodzaju na krótkopędach rozwija się dużo owoców, natomiast mniej pąków przekształca się w pąki kwiatowe. Kolejnej wiosny z większości z nich wyrastają więc liście i pędy zamiast kwiatów. Przemienność może obejmować całe drzewo, pojedynczy konar, a nawet wybrane krótkopędy. Zdarza się zatem, że jedna część jabłoni kwitnie obficie, podczas gdy druga wytwarza głównie liście.
W polskich ogrodach owocowanie co drugi rok najczęściej obserwuje się u jabłoni i grusz, rzadziej u śliw, moreli oraz brzoskwiń. Poszczególne gatunki i odmiany różnią się zdolnością do corocznego tworzenia pąków kwiatowych, dlatego dwa drzewa rosnące w podobnych warunkach mogą plonować zupełnie inaczej. Wśród jabłoni silną skłonność do przemienności wykazują m.in.:
- Kosztela;
- Antonówka;
- Papierówka;
- 'Fuji';
- 'Boskoop';
- Honeycrisp'.
Badanie opublikowane w 2025 roku potwierdziło ją również u nowszej odmiany 'Fryd' ('Wuranda'), więc problem dotyczy zarówno odmian uprawianych od lat, jak i współczesnych kreacji hodowlanych.
Podatność na przemienne owocowanie zależy również od podkładki, siły wzrostu i rozmieszczenia krótkopędów w koronie. Na krótkopędach jabłoni i grusz znajduje się większość pąków zdolnych do wydania kwiatów oraz owoców. Znaczenie ma jednak także stan całego drzewa, ponieważ korzenie i korona wymieniają substancje regulujące wzrost i kwitnienie. Przegląd naukowy opublikowany w styczniu 2026 roku wskazuje, że podkładka może modyfikować tę komunikację poprzez pobieranie wody i minerałów oraz transport sygnałów hormonalnych. Zatem sam wybór nowoczesnej odmiany nie gwarantuje corocznych zbiorów, liczy się cała kombinacja odmiany, podkładki i biologicznych cech drzewa
Główne przyczyny owocowania drzew co drugi rok
Dlaczego jabłoń lub śliwa owocuje co drugi rok? Najczęstszą przyczyną jest nadmiar zawiązków pozostawionych po kwitnieniu. Późną wiosną i latem drzewo jednocześnie rozwija tegoroczne owoce oraz tworzy w młodych pąkach zalążki kwiatów, które otworzą się następnej wiosny. Owoce zużywają cukry wytwarzane w liściach, wodę i składniki mineralne. Jeśli jest ich zbyt dużo, powstaje mniej pąków kwiatowych, a w kolejnym sezonie drzewo słabiej kwitnie i wydaje mniejszy plon. Rok skromnych zbiorów sprzyja z kolei tworzeniu większej liczby pąków, co podtrzymuje dwuletni cykl. U jabłoni okres mający największy wpływ na przyszłe kwitnienie przypada na pierwsze tygodnie po pełni kwitnienia.
Pod uwagę trzeba też wziąć chemiczną komunikację między owocami, liśćmi i pąkami. Uczestniczą w niej związki regulujące wzrost i kwitnienie, między innymi gibereliny, cytokininy oraz kwas abscysynowy. Badania metabolomiczne opublikowane w 2024 roku wykazały, że obecność owoców zmienia sygnały docierające do pobliskich pąków. Dawniej za zahamowanie ich rozwoju odpowiadały głównie gibereliny pochodzące z nasion. Nowsze obserwacje jabłoni 'Honeycrisp' wskazują jednak, że liczą się również liczba i masa owoców na krótkopędzie oraz obciążenie całej korony. Sama liczba nasion nie zawsze przesądza więc o intensywności kwitnienia w następnym roku.
Zobacz również:
Początek przemiennego owocowania może wywołać również wiosenny przymrozek, grad lub słabe zapylenie kwiatów. Jeśli drzewo straci większość zawiązków, w danym roku wyda mało owoców, za to utworzy więcej pąków kwiatowych. Następnej wiosny zakwitnie obficie, a pozostawienie całego plonu ponownie przeciąży koronę i utrwali nierówne plonowanie. Podobny skutek przynosi żerowanie kwieciaka jabłkowca, który uszkadza pąki kwiatowe jeszcze przed ich otwarciem.
Na regularność zbiorów wpływają ponadto susza, niedobory składników pokarmowych oraz zły stan liści
Parch jabłoni i mączniak ograniczają powierzchnię zdolną do fotosyntezy, a mszyce osłabiają liście i młode przyrosty. Drzewo wytwarza wówczas mniej cukrów potrzebnych do rozwoju owoców, korzeni i przyszłych pąków kwiatowych. Przyczyn owocowania drzew co drugi rok należy więc szukać w przebiegu całego poprzedniego sezonu.
Ręczne przerywanie zawiązków owoców - klucz do corocznego i obfitego plonowania
Ręczne przerywanie zawiązków to jeden z najskuteczniejszych sposobów ograniczania przemiennego owocowania jabłoni, grusz i śliw. Zabieg polega na usunięciu części młodych owoców, zanim drzewo przeznaczy na ich rozwój duże ilości wody, cukrów i składników mineralnych. Choć zrywanie zdrowych zawiązków może wydawać się stratą, pozostawienie całego plonu prowadzi zwykle do drobnienia owoców, przeciążenia gałęzi oraz słabszego kwitnienia w następnym roku. Badania odmiany jabłoni 'Fryd' prowadzone w latach 2021-2024 wykazały, że o ponownym kwitnieniu decydowała liczba owoców w stosunku do wielkości drzewa, a nie sam ciężar zebranego plonu.
Kiedy przerywać zawiązki jabłoni i śliw? Jeśli zabieg ma zapobiec owocowaniu drzew co drugi rok, należy wykonać go możliwie wcześnie na przełomie maja i czerwca, gdy zawiązki są już widoczne i można ocenić ich kondycję. Odmiany jabłoni podatne na przemienność mogą rozpoczynać proces wytwarzania przyszłych pąków kwiatowych około 45-75 dni po pełni kwitnienia. Usuwanie nadmiaru owoców dopiero w lipcu poprawi ich wielkość, lecz może już słabiej wpłynąć na kwitnienie w kolejnym sezonie. W przydomowym ogrodzie warto rozpocząć pracę po pierwszym naturalnym opadaniu najmniejszych zawiązków i zakończyć ją przed opadem czerwcowym. Po nim można przeprowadzić korektę, jeśli gałęzie nadal są wyraźnie przeciążone.
Na jabłoni i gruszy pozostawia się jeden zdrowy, dobrze rozwinięty zawiązek w każdym pęczku oraz około 10-15 cm odstępu między owocami. Najpierw usuwa się sztuki najmniejsze, zdeformowane, uszkodzone przez przymrozek albo szkodniki oraz te, które stykają się ze sobą. Warto zachować dorodny zawiązek wyrastający z centralnego kwiatu, ponieważ zwykle dojrzewa z niego największy owoc. Zawiązki najlepiej odcinać małymi nożyczkami lub delikatnie wyłamywać palcami, przytrzymując szypułkę tak, aby nie uszkodzić krótkopędu i znajdujących się na nim liści.
Na śliwie owoce pozostawia się zwykle co 5-10 cm, dostosowując odstęp do ich docelowej wielkości i grubości gałęzi. Drobne śliwki mogą rosnąć gęściej, natomiast odmiany wielkoowocowe potrzebują więcej miejsca. Najpierw odciąża się cienkie, zwisające pędy oraz końce konarów, ponieważ tam najłatwiej dochodzi do wyłamań. Prawidłowo przerzedzone drzewo wydaje mniej owoców, ale są one większe, lepiej wybarwione i bardziej wyrównane, a korona zachowuje zasoby potrzebne do utworzenia pąków kwiatowych na następną wiosnę.
Jak pielęgnować drzewa owocowe, by owocowały co roku?
Regularne owocowanie jabłoni, grusz i śliw zaczyna się od właściwego cięcia oraz kontrolowania liczby pąków kwiatowych. Jeśli pod koniec zimy na krótkopędach widać ich wyjątkowo dużo, można prześwietlić koronę nieco mocniej i wraz z częścią starszych, zagęszczonych gałązek usunąć nadmiar pąków. Przy słabym kwitnieniu cięcie powinno być oszczędne i obejmować głównie pędy suche, chore, uszkodzone, krzyżujące się oraz skierowane do wnętrza korony. Zbyt silne skracanie zdrowych gałęzi pobudza wyrastanie długich pędów liściowych, które zagęszczają koronę i konkurują z owocami o wodę oraz składniki pokarmowe. Samo cięcie nie zastąpi jednak przerywania zawiązków, oba zabiegi wspólnie regulują obciążenie drzewa.
Od późnej wiosny do lata trzeba pilnować wilgotności gleby, ponieważ w tym okresie rosną owoce i rozwijają się pąki kwiatowe na kolejny sezon. Podczas suszy drzewa lepiej podlewać rzadziej, lecz obficie, tak aby woda dotarła do głębiej położonych korzeni. Częste zwilżanie samej powierzchni ziemi przynosi krótkotrwały efekt. Wodę należy rozprowadzać pod koroną, zwłaszcza w zewnętrznej części jej obrysu, a nie bezpośrednio przy pniu. Kilkucentymetrowa warstwa kompostu, rozdrobnionej kory lub zrębków ograniczy parowanie, ale powinna kończyć się kilka centymetrów przed korą pnia.
Nawożenie drzew owocowych warto dopasować do zasobności gleby, kondycji rośliny i siły tegorocznych przyrostów. Azot wspiera rozwój liści i młodych pędów, lecz jego nadmiar prowadzi do bujnego wzrostu korony kosztem kwitnienia, pogarsza doświetlenie owoców i opóźnia drewnienie pędów. Zamiast podawać nawóz "na zapas", lepiej wykonać analizę gleby i uzupełniać wyłącznie stwierdzone niedobory.
Pamiętajmy też o ochronie liści przed parchem jabłoni, mączniakiem i szkodnikami. Zdrowe ulistnienie dłużej prowadzi fotosyntezę, dzięki czemu drzewo może gromadzić związki potrzebne do wzrostu korzeni, dojrzewania pędów i rozwoju pąków kwiatowych.
Źródła: deccoria.pl, Horticulturae
