Spis treści:
- Wygląd arcydzięgla litworu
- Uprawa arcydzięgla litworu
- Zbiór i przechowywanie arcydzięgla litworu
- Właściwości i zastosowanie arcydzięgla litworu
Wygląd arcydzięgla litworu
Arcydzięgiel litwor jest rośliną dwuletnią lub krótkotrwałą byliną o wysokości 150-200 cm, z wyprostowanym pokrojem. System korzeniowy składa się z aromatycznego, walcowatego korzenia głównego (20-40 cm długości, 2-5 cm średnicy) o brunatno-szarej barwie zewnętrznej i biało-żółtawym wnętrzu.
Łodyga jest prosta, gruba (5-10 cm średnicy), dęta i bruzdowana, z charakterystycznym czerwono-fioletowym nalotem u nasady. Liście są duże (40-60 cm), podwójnie lub potrójnie pierzaste, z ostro piłkowanymi brzegami. Dolne wyrastają na długich ogonkach, górne są siedzące. Drobne, białozielone kwiaty zebrane są w kuliste baldachy złożone o średnicy 10-15 cm. Owoce to żebrowane rozłupki (5-8 mm długości) z bocznymi skrzydełkami, zawierające po dwa nasiona.
Uprawa arcydzięgla litworu
Arcydzięgiel litwor preferuje stanowiska wilgotne, częściowo zacienione oraz żyzne, próchnicze gleby o pH 6,0-7,0. Wymaga zasobności w składniki pokarmowe, zwłaszcza azot.
Nasiona wysiewa się jesienią lub wczesną wiosną na głębokość 1-2 cm, w rzędach co 60-70 cm, zostawiając po wschodach rośliny w odstępach 40-50 cm. Materiał siewny powinien być świeży, gdyż szybko traci zdolność kiełkowania.
Nawożenie przeprowadza się wiosną, stosując 3-4 kg kompostu na mkw oraz nawozy bogate w azot i potas. Podlewanie jest ważne szczególnie podczas suszy. Pielęgnacja obejmuje odchwaszczanie, spulchnianie gleby oraz usuwanie przekwitłych kwiatostanów.
Rozmnażanie odbywa się przez nasiona lub podział korzeni wczesną wiosną. Młode rośliny zabezpiecza się na zimę 5-10 cm warstwą kompostu.
Zbiór i przechowywanie arcydzięgla litworu
Korzenie arcydzięgla zbiera się późną jesienią pierwszego roku uprawy lub wczesną wiosną drugiego roku, zanim roślina wytworzy pęd kwiatowy. Wykopane korzenie należy dokładnie oczyścić z ziemi, umyć w zimnej wodzie i pokroić na kawałki o długości 10-15 cm. Suszenie korzeni prowadzi się w temperaturze 35-40°C, w miejscu przewiewnym i zacienionym.
Prawidłowo wysuszony surowiec jest lekki, łamliwy i zachowuje swój charakterystyczny aromat. Liście zbiera się w pełni rozwoju, przed kwitnieniem, a owoce, gdy są dojrzałe, ale jeszcze nie w pełni brązowe. Przy właściwym przechowywaniu korzenie zachowują właściwości lecznicze przez 1-2 lata, a owoce do 3 lat.
Właściwości i zastosowanie arcydzięgla litworu
Arcydzięgiel litwor zawiera kompleks substancji biologicznie czynnych, które nadają mu cenne właściwości lecznicze. Najważniejsze z nich to:
- olejki eteryczne (0,5-1% w korzeniu, głównie fellandreny, fenchon, angelicyna) - działają rozkurczowo, przeciwzapalnie i antyseptycznie;
- kumaryny (m.in. angelicyna, archangelicyna) - wykazują działanie przeciwzakrzepowe i fotouczulające;
- flawonoidy - wzmacniają naczynia krwionośne i działają przeciwutleniająco;
- kwasy organiczne - wspierają procesy trawienne i regulują pH;
- garbniki - działają ściągająco i przeciwbiegunkowo.
Arcydzięgiel znajduje zastosowanie głównie w schorzeniach układu pokarmowego. Wyciągi z korzenia stymulują wydzielanie soków trawiennych, łagodzą wzdęcia i skurcze jelit oraz działają wiatropędnie.
Substancje zawarte w arcydzięglu mają również działanie wykrztuśne i przeciwzapalne, co wykorzystuje się w leczeniu nieżytów górnych dróg oddechowych, kaszlu i zapalenia oskrzeli. Zewnętrznie arcydzięgiel stosuje się do płukania jamy ustnej przy stanach zapalnych dziąseł i do kąpieli przy reumatyzmie.
Należy pamiętać, że stosowanie arcydzięgla w celach leczniczych powinno być konsultowane z lekarzem. Przeciwwskazaniami do stosowania są: ciąża i okres karmienia piersią, cukrzyca, wrzody żołądka i dwunastnicy oraz przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych.
Źródło: deccoria.pl
